1Q84 - Notes

Thật là khó để mà bắt tay vào viết về 1Q84 ngay sau khi đọc xong. Nhưng ít ra là có thể viết vài dòng cảm nhận tức thời. Để có cái mà so với 1 tuần sau, 1 tháng sau, hay 1 năm sau, chẳng hạn.

- Đọc hết tập 1 sốt ruột chờ Nhã Nam ra tiếp không nổi, bèn đọc bằng tiếng Anh tập 2. Đọc hết Book 1&2 ớ ra là còn có cả Quyển 3 nữa. Ừ thì 1 năm phải đủ 4 mùa chứ lị. Đọc hết Quyển 3 thì mình thấy mình phục mình thật, phù phù, cuối cùng thì cũng xong rồi.
Tóm lại là gì?  Quá dài.
Giá mà bác Mu cô đọng lại, có khi 2 tập là xong. Nhiều lúc đã chớm có cảm giác ngán, đặc biệt là do tần số lặp lại quá cao của cùng 1 tứ. Không chỉ lặp tứ, mà lặp mọi thứ về cái tứ ấy, như thể tuân theo luật quảng cáo/tẩy não: cái gì beng vào đầu đến 7 lần rồi thì khó mà quên được. Ô kê, việc lặp của bác Mu rõ ràng có chủ ý, nhưng đôi khi cảm giác bác sợ mình ngu nên nhắc dùm là chi tiết này có ẩn ý gì đây, chi tiết kia không được bỏ qua đâu nhé. Vụ 2 mặt trăng hẳn là điển hình.

- Đọc xong rồi thì không rõ là do bản dịch tiếng Anh hay gì, mà mình thấy hình như bác Mu chưa bao giờ sến đến vậy. Bác là một trong các tác giả yêu thích nhất mà mình đọc gần như không bỏ sót, có đến vài quyển nằm trong số các tác phẩm thích nhất của mình, bởi vì bác từng viết thú vị, khơi gợi, lãng mạn mà KHÔNG sến. Cái đấy khó lắm, vì biết mắm muối cảm xúc thế nào mới là vừa đủ?
2 (hay thực ra là 1?) tiểu thuyết của bác gợi hứng và ám ảnh và làm mình không thôi nghĩ ngợi (gần đây) nhất là Cuộc săn cừu hoang và Nhảy nhảy nhảy. Thật là "cool" quá đi. Thật là có nhiều khoảng lặng bí ẩn để ta tự cho phép góp trí tưởng tượng của ta vào, ta tự nguyện trút bỏ cảnh giác để mà hít thở không khí trong câu chuyện và hồi hộp dõi theo số phận các nhân vật. Trong suốt hành trình từ trang 1 đến trang cuối họ ăn ngủ, đi lại, phản ứng và đưa ra quyết định như thể họ là ai đó đang tồn tại đâu đó ở nước Nhật kaj kỳ kia.
Nhưng 1Q84 để lộ dấu bàn tay sắp đặt của tác giả trong một vài chi tiết, khiến nó "sến" hơn mức cần thiết. Một sát thủ không cần phải sến cho người đọc thương cảm hay thấu hiểu đủ để quan tâm tới số phận và đọc đến cuối truyện.

- Có 1 điểm mình cho là một trong những điểm sáng của 1Q84, nhưng có nên spoil không ta? Một trong những nhân vật chính được xử lý rất thông minh ở phần 3. (Supposed-to-be) Bad guy bỗng dưng lấy được lòng độc giả một cách rất tự nhiên rồi gặp một kết thúc lạnh lùng nhưng không thể logic hơn được nữa.

- Điều đặc biệt hơn cả, là không khí truyện, nhất là phần 3, đặc sệt mùi The New York Trilogy của Paul Auster. Mình quá yêu cuốn này nên không thể không thích những nét tương đồng tìm thấy trong 1Q84. Điểm khác biệt có lẽ là, 1Q84 ở đâu đó trong dòng mình tạm gọi là Trinh thám-hiện thực-huyền ảo (hẳn các bác nghiên cứu phải đặt tên cho dòng văn học này rồi chứ?!), NY Trilogy cũng mang vỏ trinh thám nhưng có tính hiện sinh nhiều hơn, và cũng vì thế mình thích hơn. Không thỏa hiệp. Không happy-ending. Thậm chí không-ending luôn. Cuộc săn cừu hoang và Nhảy nhảy nhảy quyết liệt hơn theo hướng này, vì thế mà nó ám ảnh. Mình tin là mình sẽ quên 1Q84 nhanh hơn nhiều so với các cuốn các của bác Mu. Sự đọc đôi khi có chỗ gần với masochism lắm ấy, không đau thì không thích.
Có quá nhiều điều muốn nói về phần 3 này, nhưng mà  spoiler là không ngoan.

- 1984 có liên quan rất nhiều ở đây, vì đó là cảm hứng chính của 1Q84 mà. Nhưng quan trọng nhất chắc vẫn là: Big brother is watching you, và từ đó 1Q84 đẩy lên thành "free will" này nọ.

Tạm kết luận: 1Q84 cũng đáng đọc nhưng mình đáng lẽ không nên kỳ vọng quá cao.
1984 có tầm ảnh hưởng thật lớn, cũng phải thôi.

- Cảm nhận nông cạn mới được đến thế, nhưng cũng đã là dài cho 1 mục ghi chú.

Tượng bỏ đi ở Luxembourg

PS: quên mất: Mình đặc biệt rất yêu bác Mu khi biết bác thích Dvořák và Janáček :D :x

An odd note

Đọc 'The New York Trilogy' xong đã được cả tháng, tưởng đã qua hồi vẩn vơ không dứt ra được, thế mà hóa ra chưa.

Một là vì hôm kia đi xem 'Eyes wide shut' về, thấy cái cách Dr. William Harford tình cờ sa cơ vào cuộc phiêu lưu kỳ dị ấy, cái không khí mysterious không thèm giải thích ấy có trong bộ ba kia.
Mà tại sao tên là William thì nickname cứ phải là Bill? Thế tên là Bill thì có nickname là Will/William không?

Hai là vì hôm nay thấy lại một tên người không xa lạ, nhớ ra một số chuyện, từ một số chuyện nhớ ra một số chuyện khác, ấy là có lần đã làm surveyor cho mấy công ty viễn thông VN, như thể anh narrator không có tên trong the 'Locked room' làm census-taker. Anh kia khi xưa cùng đường bèn sinh ra, bằng viết lách, những con người không có thật mang tên không có thật, thậm chí có cả anh chị em cha mẹ con cái dâu rể họ hàng không có thật, ở những địa chỉ có thật, nay gặp phải tình huống phải làm chết đi, bằng sách vở, một người còn sống sờ sờ (mặc dù không ai sờ được).
Có thật tôi ấy là tôi? Cái thời ấy sao mà xa xôi thế, sao mà non dại, sao mà nhìn lại thấy như nhớ ra một ai khác quen mang máng ở đâu hay được nghe ai kể cho vậy.

Một số những tôi ở những khuất nẻo ký ức, không lục lại thì rồi tôi sẽ quên mất tôi thôi.
17 tuổi - Ghi âm sách giáo khoa phổ thông: người nghe cái băng đó giờ rẽ ngả nào rồi? Liệu có tới nơi?
18 tuổi - Điều tra viên: cuối tuần hay lúc ngồi tàu sẽ dành thời gian nhớ lại cảm xúc của kinh nghiệm khó ở này
19 tuổi - Nhân viên công ty quảng cáo: cơn nhục nhã xấu hổ lớn trong đời :))
20 tuổi - Cộng tác viên không lương công ty quảng cáo: dùng kinh nghiệm này làm gì giờ? Everyone should have a price. So do I. It should be very expensive. :))
25 tuổi - Dịch sách erotic rẻ tiền: ghét những cái gì dang dở vs. fantasy cuối cùng cũng chỉ nên là fantasy :))
26 tuổi - Local fixer: ghét những dự án bị bỏ dở.

Đến khi nào bị Alzheimer, đây sẽ là những kinh nghiệm đời sống bị quên trước nhất. Có những cái vì cố gắng quên nên sẽ thành công thôi, có những cái muốn nhớ mà cũng quên thì chịu rồi.

Mà có khi đã bị rồi, đặc biệt với con số và tên người.
Hôm trước xem gì đó nhớ đến ông Francis Thịt-ba-chỉ mà không nhớ ra nổi. Mà đấy còn là một ông rất thích. Hôm nay nhớ ra cái ông đã cố nhớ không ra rồi thì lại không nhớ ra vì sao cứ cố nhớ ra ông này.

Thế nào mà trước mắt hiện ra đoạn phim dựng từ cảnh bộ não của nhà thơ thiên tài Walt Whitman được bê ra làm thí nghiệm bỗng rơi đánh toẹt văng vãi tung tóe rồi được hót vào sọt rác. Cái này quay chậm cũng đẹp như quả trứng cuối cùng của Macco Stanley Fogg. Ông có não bị rơi này hồi còn sống mê não với lại sọ, nên cho người ta đọc não mình xem có ra thiên tài không. Người đọc mơ không tên nơi Tận cùng thế giới thì đọc mơ từ sọ con thú một sừng.

Bonus: Hervé Guibert thật quá đẹp và how he was such a nacissist!

Thế là xong (một ít)

Thế là xong một số thứ thế này...

1. Ngầm (Haruki Murakami)

- Quyển đầu tiên non-fiction của bác (mà mình được đọc). Ấn tượng rơi rớt cũng kha khá, nhưng cái câu đề từ "Thảm kịch sarin và sự trống rỗng trong lòng thịnh vượng" là nhất rồi, vì nó tóm tắt hết cả quyển vào một câu rồi còn đâu:

Thứ nhất là sarin - với đầy đủ hai mặt "bên này" và "bên kia", "phe này" và "phe kia" của vụ rải khí độc;

thứ 2 là thịnh vượng - với những người Nhật từ giám đốc đến nhân viên lũ lượt đi làm sớm trung bình 1 tiếng so với giờ quy định, những tận tụy của người lao động bình thường lẫn kẻ cuồng tín cực đoan;

thứ 3 là trống rỗng - cái sự trống rỗng trong quan hệ người với người, của người bị trúng độc xây xẩm nằm ngất trong ánh mắt không phải chuyện của tôi của người qua đường, quan hệ gia đình cùng xã hội, tôi chỉ là outsider và chán ghét tất cả, trong quan hệ tôi với chính tôi, muốn siêu thoát nhưng không biết siêu đi đâu.

- một câu hỏi lơ lửng không được giải nghĩa dứt khoát rõ ràng cho động cơ khiến Aum đi giết 15 người và làm bị thương 5000 người (không thể đơn thuần là ra tay giúp những người trần này về cõi cực lạc), và tại sao có nhiều thành viên gia nhập đến thế, thậm chí còn xuất gia hẳn hoi. Họ luôn lý giải việc cố thoát tục rất vòng vèo, đôi khi có lượn gần tới quan điểm của Phật giáo (chán ghét cõi trần dung tục, bể khổ này nọ), nhưng trong những ẩn ức của người kể chuyện, rõ ràng hiển hiện một sự yếu đuối tâm lý, khiến cho họ tìm đến chỗ dựa (tôn giáo) và thậm chí phó mặc "bản ngã" cho "Giáo chủ". Cả tác giả lẫn người trả lời phỏng vấn đều không ai nói tới cái sự yếu này, nhưng ...trộm nghĩ nếu có bản lĩnh thì sao mà phải lao vào bang hội bè đảng như thế, như thế... rồi răm rắp u mê nghe lệnh như thế như thế... Nhỉ??!

- Dịch (của Trần Đĩnh) có vấn đề. Những đoạn kể lể hôm ấy dậy thế nào lên tàu ra sao cái túi sarin rỉ nước cách bao xa thì chắc là trơn tru (chẳng lẽ lại không), nhưng đến đoạn cao siêu bác Murakami ra tay múa thử vài chiêu về tâm lý và tranh luận triết học với các bạn theo giáo phái Aum thì ngôn từ lúng túng lủng củng khó hiểu chứ không sáng rõ và trơn tuột đầy hình tượng như vẫn thấy trong tiểu thuyết của bác này. Chắc mình có tu cũng không đắc được đạo rồi :D

2. Thử vai (Ryu Murakami)

- Truyện này dựng thành phim là đúng rồi, vì rặt một kiểu lãng mạn-hình sự... Chợt nghĩ cũng hay ho, kiểu như chắc chắn những người thích Sidney Sheldon sẽ thích. Chưa được đọc quyển nào khác của bác này nhưng sẽ phải xem xét kỹ khi định mua một quyển nào khác ấy.

3. Đo thế giới (Daniel Kehlmann)

- Tuyệt cú. Thích cái cách kể chuyện và sử dụng nhân xưng và sự hóm của đồng chí. Hai cái ông trong truyện tự nhiên thành ra thú vị và mình thì vừa đọc vừa thích ra mặt. Cái ông ngồi nhà cũng biết không gian cong hơi hâm nhưng mà còn biết hưởng thụ mặc dù có nhảy ra khỏi giường tân hôn để ghi lại ý tưởng chợt lóe lên lóe lên, chứ cái ông bôn ba khắp nơi được coi là Colombus Đệ nhị mà không hiểu nổi thuật toán của ông ngồi nhà thì lại không biết hưởng... Thế hóa ra còn hâm hơn ông kia. Thích hai cái ông hâm này... Mà quên béng mất truyện kết thế nào. Cái gì quên thì chắc không nên nhớ.

4. Trông lên rất đẹp (Vương Sóc)

- Không đọc thì phí. Ông này cũng hay, viết lời tựa rất dài bảo bà con đừng tin cái gì mình viết, chẳng qua chỉ là thế giới (Trung Quốc tiền CM Văn hóa) qua lăng kính trẻ con (thằng cu Phương Thương Thương, từ lúc mới đẻ đến 8 tuổi). Thế nhưng mà càng đọc càng tin sái cổ (vì đúng quá) và cười sái quai hàm (vì ...buồn cười quá).

Cái thằng cu này nó cũng 2 trong 1, ấy là thằng Tôi và thằng Phương Thương Thương. 2 thằng đi mẫu giáo và thằng Tôi thì chỉ xuất hiện để dẫn dắt Phương Thương Thương tử tế và làm những trò vĩ đại, còn tội lỗi thì một mình Phương Thương THương bày trò. Ví dụ như trò bắt gián điệp là cô nuôi Lý. Chỉ có gián điệp mới mặt xấu và bắt nạt trẻ con như thế chứ. Còn tôi thì tưởng tượng ra một mình "gần như đánh hết mười mấy năm chiến trường gian khổ của quân giải phóng, tiêu diệt tất cả kẻ địch trong và ngoài nước mà tôi có thể nghĩ ra. Ngay sau đó là cảm nhận sự trống rỗng sau chiến thắng, cảm giác vô vị sau trận khải hoàn. Vinh hoa phú quý bất quá chỉ như sương khói vô định."

Các con bé thằng bé lớp nhỡ con nhà bộ đội lục quân ở nội trú còn đêm hôm mò dậy kể chuyện cho nhau nghe. "Bọn trẻ nghe qua lời kể câu được câu chăng, bớt trước thêm sau của Cao Dương, không ai nhận ra đồng chí Đường Tăng kì thực đang đi tìm chân lý, ông anh Tôn Ngộ Không chỉ là thằng đánh nhau trong đội ngũ cách mạng. Mọi người [bọn trẻ] đặc biệt có ý kiến đối với mấy vị lãnh đạo Phật Tổ Như Lai, Quan Âm Bồ Tát. Toàn đợi đến lúc Tôn Ngộ Không hết cách mới chịu đi cứu, bình thường cứ khoanh tay đứng ngoài vừa nhìn vừa cười. Đằng nào cấp trên cũng đã quyết đinh đi lấy kinh ở Tây Phương, mà các ngài cũng đã biểu quyết giơ tay rồi, sao không làm trận gió, thổi ông họ Đường một phát tới Tây Trúc mà còn bắt người ta cuốc bộ từng bước? Đồng chí Tôn Ngộ Không rất có năng lực, một mình hoàn toàn có thể thực hiện nhiệm vụ trên, tại sao không chịu tin tưởng giao phó, còn cử ra bao nhiêu yêu ma quỷ quái đánh người ta? Làm thế chẳng khiến mọi người hoài nghi về động cơ của Phật Tổ Như Lai: Kinh là của ông, người cũng do ông phái đi, tự phái người của mình đi lấy kinh của mình, rốt cuộc là ông định làm gì?"

- Bác Vương Sóc này thâm thật.

- Chuyển ngữ của Nguyễn Xuân Nhật quá ổn. Vô cùng yêu thích.

5. Sách của bạn tôi (Anatole France)

- Cụ Anatole France thì viết dễ thương là. Cụ viết về tuổi thơ: lãng mạn, trong vắt và đôi phần diêm dúa về mặt diễn đạt.

- Bạn NL đã kháo về trình dịch của cụ Hướng Minh nhưng xem ra ngôn từ của cụ không hợp goût với mình. Mình thấy cụ dùng từ cổ (à thì dĩ nhiên rồi) mà lủng củng ra phết, và đôi khi còn dấy lên mối nghi ngại. Có những chỗ cụ chơi khó thậm chí phải luận mãi mới à à ra thế. Cụ A.F còn là nhà thơ thì đáng lẽ văn bản phải ướt nhẹp chất thơ, nhưng không cảm được mấy qua bản dịch. Cái quyển tưởng xuất bản đã lâu hóa ra mới nộp lưu chiểu tháng 3 năm 2009.