L'Amante Inachevée

Bệnh viện

2011-11-13T06:06:00.013+07:00

Vào blog bạn Ramblings thấy bạn kể bắt đầu làm hộ lý. (Nghĩa là trợ lý cho y tá, nhỉ?)

Thế là mình nhớ lại mấy hôm chia tay ông anh ruột thừa.

1. Bệnh viện ở đây cũng chia sẻ như ở nhà, nhưng mà rộng, 4 giường 1 phòng. Phòng hậu phẫu có mình với 3 bà. Hai bà hay ngáy, bất kể ngày đêm. Một bà hay chuyện, cứ líu lô suốt. Bà này ở chân giường trên biển ghi tên bệnh nhân còn đề rõ chức vụ giảng viên gì gì đấy rất oách. Bệnh nhân-giảng viên ABC. Giảng viên hay giáo sư hay thợ may, hay sinh viên chờ lấy bằng thì cũng có lúc phải lụy vì sức khỏe. Haiz.

Các bà giường bên thì héo hon quá thể. Các cô y tá các cô hộ lý đêm ngày phải chầu chực ra vào như thoi để lau rửa, để thay tã, để bón, để đổ bô. Đời gần hết một vòng quanh quẩn lại quay về như em bé mới đẻ nằm nôi.

Ở đây người ta thăm nhau ít, không đùm bọc cơm cháo bát nháo như bệnh viện ở nhà. Được thể không phải cho bệnh nhân ăn, các vị người nhà tha hồ mất tăm, dăm bữa mới vào một lượt. Mình thì mỗi ngày được thăm nom đến vài bận đâm thương các bà láng giềng.

Còn cái nghề y tá và hộ lý mới thật là cao quý. Chẳng ruột rà chẳng thân thích, mà các cô chăm chút như thể người nhà. Không hiểu bên ngoài bộ đồng phục trắng như thiên thần này các cô thường mặc gì, thường đi đâu chơi, bạn trai các cô có tử tế không, các cô mơ ước gì cho đời mình, ...

2. Kinh nghiệm khi được tiêm thuốc mê ngất lịm thực ra cũng không quá tệ. Chỉ như là mình bị kéo tuột vào đâu đó không xác định, không mộng mị, không thể cưỡng lại. Sợ nhất là lúc cần phải tỉnh ra, khi thuốc hết tác dụng, nó mới khó khăn, vật vã, nó mới run rẩy, nóng lạnh, nó mới hoảng loạn. Khi phải trải qua cái thứ đó, hình như từ ngoài phòng mổ cho tới tận lúc được đẩy vào đến phòng mình, không biết bao lâu, mấy giây, mấy phút, hay cả nửa giờ... cái phần thức tỉnh chỉ còn ghi nhận vào đâu đó trong bộ nhớ cảm giác âm ấm của một bàn tay vỗ về lên vai, xoa dịu lên trán, của ai đó ngay cạnh. Ai đó bận đồ y tá trắng.

Un Interrogatoire / Một cuộc thẩm vấn

2011-10-25T21:43:00.005+07:00

http://www.yxineff.com/film/un-interrogatoire-2011/

No more Paris

2011-10-06T23:04:00.004+07:00

Branik Home sweet home... And no more Paris

Forever blue

Day 1

Day 3

Day 13

No more metro

Metro over Barbes

A metro music band

Let's go home.

Somewhere in Belleville

A Paris prop house which reminds one of her old Hanoi home.

Khâu

2011-10-01T17:36:00.003+07:00

Đêm dài bằng cuộn chỉ

Nơi cửa sổ
Hai con mắt hong khô
Hai đầu ngón tay lẩm cẩm
dò dẫm khâu lại
thịt da này với thịt da
Hai đầu ngón tay lẩy bẩy
mở toác ra
Hai con mắt ngác ngơ.

Ngày không buồn đến.

Evelyn Evelyn

2011-08-14T17:02:00.002+07:00

Evelyn, Evelyn,
Why do we bother to stay?
Why are you running away?
Don’t you feel like severing?
Everything’s just come together at last.
It’s broken, I don’t want to play.

We grew up closer than most.
Closer than anything, closer than anything.
Shared our bed and wore the same clothes.
Talked about everything, spoke about so many things.

What shall we wear tonight? What shall we eat today?
Can we go ice skating? But we just did that yesterday.
Should we be firemen? Can we be astronauts?
What if they find us? They’re not looking anyway.

Fill my glass, let’s drink a toast.
This is our birthday, so why are we weeping?
At your side, I feel like a ghost.
I wake up first, and I stare at you sleeping.

What shall we wear tonight? What shall we eat today?
Do you think I should marry him? But we just met him yesterday.
Should we be movie stars? Will we be millionaires?
I want to be famous. They're watching us anyway.

We grew up so very close.
A parasite needs a host.
I’m only trying to do what is best for us.
Well, I never asked for this, I never wanted this.
All that I want is some time to myself.
Looking in your eyes, I’m coming home.
Just get away from me, please just stop touching me.
You’re always trying to be somebody else.
Now I realize I’m not alone.
Well, you’re only scared of me.
But you never cared for me.
Why don’t you let me free?
‘Cause you’d never dare to be.
‘Cause you never listen, you’re always insisting.
(I’m just/just stop) reminiscing,
I feel something missing.
I just want (you here with me/my privacy),
God (can’t we just get along/won’t you leave me alone)?

"Evelyn Evelyn"
A stop-motion animation written, designed, directed and animated by Chiara Ambrosio.

Performed by Evelyn and Evelyn Neville aka Evelyn Evelyn. Produced by Amanda Palmer and Jason Webley.
Miniature paintings by Nicholas McArthur.

Tree of Life

2011-06-02T20:14:00.002+07:00

(Bị cắt hơi kỳ cục nên đưa bản nguyên lên vậy.)

CÂY ĐỜI VỚI CÀNH CỌ VÀNG

Trong 40 năm sự nghiệp điện ảnh cho tới trước Tree of Life (Cây đời), Terrence Malick đạo diễn có 4 phim. Phim thứ năm từng được đồn đại chuẩn bị tới năm năm trời, nếu không kể suốt 30 năm câu chuyện vẫn ám ảnh Malick. Đáng lẽ Tree of Life đã ra mắt công chúng từ năm ngoái nhưng hoãn tới năm nay do tính cầu toàn của nhà đạo diễn kiêm giảng viên triết học MIT kiêm nhà báo tự do cho The Newyorker và Life. Tất cả những huyền thoại lẫn dữ kiện thực quanh vị đạo diễn không bao giờ chịu trả lời phỏng vấn báo chí hay ít dịp xuất hiện tại các liên hoan phim này, lẫn những thông tin rò rỉ từ hậu trường Tree of Life về Brad Pitt hay Khủng Long đã đẩy niềm mong đợi của người yêu điện ảnh tới cao trào. Thế rồi tại Cannes, bộ phim được giải Cành Cọ Vàng danh giá nhất này đồng thời cũng là bộ phim bị nhiều khán giả la lối và không ít người bỏ về, nhưng lại tốn không ít giấy mực ngợi ca của báo giới, không ít người bực tức vì tiếc 1h38 phút đồng hồ, nhưng cũng không ít người vội về lên mạng chia sẻ niềm cảm hứng dâng trào hay trận khóc lóc suốt hơn hai tiếng vì bị rung động dữ dội.

Quả thật bộ phim không làm người xem thất vọng nếu họ trông chờ được thấy khủng long hay Brad Pitt và Sean Penn, Chúa hay hay thậm chí cả Big Bang trong cùng một phim. Nhưng thực ra Tree of Life là phim gì?

Tree of Life được kể bởi hồi ức của Jack (Sean Penn), một kiến trúc sư thành đạt thế kỷ 21 trong cơn khủng hoảng tinh thần tuổi trung niên. Câu chuyện phi tuyến tính trở đi trở lại thời thơ ấu của Jack những năm 50 với gia đình ở miền quê Texas yên bình. Người cha trong gia đình, ông O’Brien, một cựu binh thất bại trong cuộc sống thời hậu chiến đem cả nỗi giận dữ giấc mơ Mỹ tan vỡ trút lên những thằng con trai và người vợ (Jessica Chastain) đẹp thánh thiện và ngọt ngào. Người đàn ông nhận lại nghiệp chướng, khi cậu con đầu nuôi mối căm thù bố lớn dần trở thành một thằng con trai giống mình hơn hết thảy và rồi mất một người con trai khác trong quân ngũ. Jack truy vấn quá khứ và lang thang kiếm tìm ý nghĩa cuộc sống, ý nghĩa nỗi đau, nỗi mất mất hay ý nghĩa của mọi thứ tồn tại trên đời trở ngược về tới tận cội nguồn trái đất và sự ra đời của muôn loài.

Tree of Life, đúng như tên gọi hiểu theo nghĩa Thiên Chúa giáo, là sự cứu rỗi, là món quà quý báu nhất của Chúa ban cho loài người, hay là một lời hứa về cuộc sống vĩnh cửu trên thiên đường. Cái tên cũng đủ cho thấy tham vọng vô biên của Malick. Ông cố gói ghém vào trong hơn hai giờ phim cả lịch sử nhân loại cùng câu hỏi muôn đời “Vì sao người tử tế luôn phải chịu khổ đau?” bằng cách chọn dẫn lời Quyển sách của Job (Thánh Kinh Do Thái), cùng sự cứu rỗi được diễn giải hơi có phần vụng về bằng cảnh kết những người, già, trẻ, sống, chết, tụ lại mừng tủi gặp nhau bên bờ bình minh đại dương như một ẩn dụ về kiếp sau. Đưa đẩy bằng những bản giao hưởng và lời tự sự của các nhân vật, những chủ đề đối ngược đan cài rất rộng đều được đề cập: từ mối quan hệ gia đình chồng/vợ, cha/con, mẹ/con, anh/em, rồi đến những cặp vừa đối lập vừa tương hỗ thiên nhiên hoang dã/thanh lịch nho nhã, sống theo bản năng sinh tồn/gò mình theo quy ước văn minh, cái vĩ mô của vũ trụ/cái vi mô của cá thể con người, và sống/chết…

Có lẽ những câu hỏi hiện sinh và siêu hình đặt ra đã đeo đuổi Malick suốt cuộc đời làm phim của ông nên trong phim nào người xem cũng dễ dàng nhận thấy dấu ấn đạo diễn qua những vĩ cảnh thiên nhiên và các bối cảnh lịch sử choáng ngợp như trong The New World, The Thin Red Line, Days of Heaven, Badlands. Trong cả 5 phim, trừ những cảnh quay rất trừu tượng theo chân Sean Penn dọc ngang, lên xuống những tòa công trình thế kỷ 21 (những góc máy hiểm hóc biến chúng thành các giáo đường kính và sắt thép hiện đại đến ngột ngạt), Malick chưa bao giờ làm phim về hiện tại. Với Cây Đời, Terrance Malick có lẽ muốn đẩy điện ảnh tới những giới hạn tận cùng để đưa tới người xem một kỳ quan, nhưng tiếc thay, tham vọng ấy quá lớn nên tính thiền định lấn lướt cả vẻ đẹp điện ảnh – điều đầu tiên người xem trông đợi ở một bộ phim.

Tuy nhiên, không ai có thể phủ nhận được những nỗ lực lớn của ông mà không phải đạo diễn nào cũng mơ làm nổi. Thủ pháp điện ảnh của Malick đậm nét trong từng cách dẫn chuyện theo tuyến nhân vật khác nhau, trong từng hình ảnh, trong từng chỉ đạo diễn xuất và thậm chí cả cách chọn nhạc. Nếu để núi lửa, tế bào với khủng long sang một bên, thì Cây Đời là xứng vào hàng phim kinh điển.

Người xem được trở lại với quá khứ đầy bối rối giữa hạnh phúc và sợ hãi của Jack bằng những nhát cắt ký ức bỏ qua raccord (tính tương thích giữa các cảnh), bằng những khuôn hình lộn ngược (trong The thin red line là hình Marty Bell mặc váy vàng trên xích đu, trong Tree of Life là bóng những đứa trẻ đổ dài như hình vẽ người tiền sử trong hang động). Góc máy đặt thấp ở góc nhìn của lũ trẻ khiến khán giả thấy những gì chúng thấy, cảm những gì chúng cảm. Nguồn sáng trong từng khuôn hình thường phần lớn là ánh sáng tự nhiên, dưới những xử lý khéo léo của quay phim Emmanuel Lubezki (quay Children of Men và The New World) càng trong trẻo và tình cảm.

Dàn diễn viên từ gạo cội cho tới trẻ con đóng góp rất lớn khiến phần hồi tưởng có sức truyền cảm lớn. Diễn xuất của Brad Pitt có thể nói đã nâng anh lên một bậc mới, hay như vài tờ báo thậm chí cho rằng đây là vai diễn hay nhất của anh từ trước tới nay. Sean Penn mặc dù là người dẫn chuyện nhưng chỉ xuất hiện dưới 10 phút, thế cũng đủ để vào vai hoàn hảo Jack ở tuổi trung niên đang mất cân bằng trong cuộc sống. Và những cậu bé, đặc biệt là Hunter McCracken (Jack hồi nhỏ) góp phần kéo bộ phim gần lại với khán giả hơn. Thành công này có được phải kể đến phương pháp độc đáo của Malick. “Terry bắt đầu bằng việc thuê trọn một khối phố và biến nó thành như những năm 50, như thế là để chúng tôi có thể ra ngoài và ở bất cứ đâu chúng tôi muốn. Ý tưởng của ông ấy là dù có đưa chùng tôi kịch bản rất dày thì ông cũng chẳng để chúng tôi dùi mài học thuộc lòng, mà ông muốn chộp lấy những gì xảy ra ngày quay ấy [ …] Bọn trẻ con cũng chẳng được đưa kịch bản trước, chúng nó có một tủ quần áo riêng cho phim, và thoải mái tự chọn đồ để mặc cho mỗi buổi. Chúng tôi thường quay có 2 lần mỗi cảnh thôi… Terry sáng nào cũng dậy sớm viết một tiếng, đưa những trang mới viết ấy để chúng tôi tự phát triển thêm từ đó. Tôi cho rằng nhờ thế mà có những khoảnh khắc rất ngẫu hứng, không bị gò bó trong định kiến nào cả, ngay cả ánh sáng cũng thế, chỉ có mỗi một đèn trong nhà, mọi thứ khác đều là ánh sáng tự nhiên.” Brad Pitt kể trong một buổi trả lời phỏng vấn ở Cannes. Anh đã phải mất đến vài ngày để quen với cách đạo diễn của Malick.

Có lẽ cũng vì thế mà để ra mắt được bộ phim mà nhà sản xuất Bill Pohlad đã từng từ chối đầu tư vì không tin có thể làm nổi, Terrence Malick phải mất tới 5 năm chuẩn bị không kể quá trình thu thập tư liệu từ trước đó rất lâu.

Kỳ thực, chưa có bộ phim nào kể từ 2001: A Space Odyssey dám và đạt được tham vọng tóm tắt không gian vô tận và thời gian vĩnh cửu vào trong một bộ phim. Có lẽ chính vì thế mà Tree of Life hay được báo chí đem ra so sánh với 2001 bởi tham vọng lớn. Theo tôi, đó là một cố gắng có vẻ hơi quá sức.

Có thể với những người đam mê triết học siêu hình hay ý niệm hiện sinh, Cây Đời sẽ là một thiên trường ca, một mặc tưởng về sinh tồn. Với những người hâm mộ trung thành tính điện ảnh trong phim Malick, Cây Đời là một một bài thơ bằng hình ảnh và âm thanh, mà cũng là một cuộc chơi thử nghiệm táo bạo. Nhưng dù có so sánh đến bao nhiêu chăng nữa, một nửa đời sống của bộ phim đã mất cả vào những cảnh kỳ vĩ có phần xa lạ trong khi cố nói về cuộc sống. Còn những hình ảnh gần gũi nhất, vi mô nhưng chạm vào được trái tim khán giả nhất, thì chỉ đủ để vớt lại cảm xúc thế thôi, rồi cũng bị đẩy ra do cách kể chuyện tự sự phi thực. Những gì đọng lại về buổi xem phim chỉ còn là lơ lửng buồn thương cùng những hồi tưởng về tuổi thơ Jack, những thước phim qúa khứ đẹp tuyệt, những thiên hà nhang nhác gợi The Fountain (Darren Aronofsky) hay như phim tài liệu trên Discovery Channel và còn có cả tiếng cười khúc khích trong rạp khi khủng long xuất hiện.

Cành Cọ Vàng lần này phải chăng là tặng thưởng cho việc dám nghĩ lớn và một cố gắng phi thường để ôm một chủ đề quá rộng, hơn là vinh danh một kiệt tác thực thụ?

Trang Nghiêm

Dear thief,

2011-05-13T02:03:00.000+07:00

Where are you now?

What are you doing with my money?

The 100 euros you took from me today is what I've got to buy food for a month. I was about to go to the supermarket and because of you I couldn't. You know what, the huge black suitcase you saw with me is empty, and it is not even mine. I keep it for a friend until she's back. I'm actually not a tourist, nor a rich business Asian traveling happily around.

So, if you're accidentally reading this, please send me back that 100 euro bill to my address: 6 rue Camille Tahan, 75018, Paris-France. You will go to heaven when you die, I promise. God blesses you (only if you do so!!!), and I swear to God I'll hate Paris until I get my money back.

Sincerely yours,

Trang NGHIEM

You took it in between the station Meromesnil and station Saint-Lazarre.

Random things of this instant daily life No.2

2011-05-05T05:31:00.001+07:00

Random things of this instant daily life.

2011-04-28T06:23:00.011+07:00

- Thế nào mà lại được nhờ là trợ lý quay phim 1st/2nd AC. Thích thế! Chẳng phải chuyên môn của mình, nhưng ít ra để tâm thì cuối cùng cũng có kết quả :))

- Mấy cái café kênh kiệu đòi 1000 eur/ngày nếu đóng cửa cho mà quay. Bé bé xinh xinh ở khu Mouffetard hay sườn Panthéon mà kiếm oách thế thì thảo nào mật độ café cứ như là 100m/cái

- Cần phải pha thêm yếu tố sensual. Dạo này bị thích chữ sensual mê đi ấy.

- Farewell my concubine đẹp quá. Từ năm 93 đã nói mạnh về đấu tố với lại đồng tính thế mà vẫn khỏe nhỉ.

- Dã tâm làm phim periode ngày một ngùn ngụt chết không cơ chứ :))

- Không làm phim về "Lính Thợ" Việt Nam ở Pháp năm 1939-40 nữa thì sẽ blogging vậy. One day... one day... Các cụ già quá rồi, qua đời gần hết rồi. Có bao nhiêu người Pháp biết về các cụ? Có bao nhiêu người Việt biết về các cụ?

- Từ bao giờ mình bị bệnh nghiện kiểm tra hòm thư, cả hòm thư dưới gác lẫn hòm thư trên mạng.
Vì sao? Mong gì? Có gì ngoài spam và amazon giảm giá sách, có gì ngoài quảng cáo sushi với pizza mang tận nhà với hóa đơn các loại? Giữa những cái nhấp chuột vào nút xóa và những cú lia thư vào thùng rác, đâu đó là lấp lánh hy vọng vào những bất ngờ nho nhỏ. Ví dụ như, 2 phút trước khi bắt đầu viết câu này, một mail mới đến báo rằng một diễn viên từng đóng phim Entre les murs (The Class - Palme d'Or ở Cannes và đề cử Oscar 2008) một vai giáo viên rất phụ thôi, nhận lời đóng miễn phí trong phim của mình. Bõ công click chưa!

- Cinema is my "instant daily life". How long will this life last? Or in other words, how long will an instant last? Not as long as either the question, or the answer. But it's forever. Like Now. Now is instant. Every moment is instant. One after the other, continuously.

- I'm so fond of polaroid - the instant camera.

- Why am I so random? :))

Random photos by cellphone

There's a door and there's a street lamp

Joie de vivre

What season am I?

A lazy afternoon

A lazy afternoon No.2

Window

65 euros/tap

Talk

A lazy afternoon No.3

Another lazy afternoon

Photo store

Photo store No.2

Recycle life

True faces

Life in carton boxes

Life in carton boxes - No.2

Earings

:Dolls

Chasing shadow

Shoes and Still camera and Instant camera

Bouddhas for sale

Another lazy afternoon No.2

Girl with one eye

2011-04-26T03:21:00.001+07:00

Florence & The Machine

If I was young...

2011-04-21T05:20:00.004+07:00

ELEPHANT GUN (directed by Alma Har'el)
Band: Beirut

If I was young, I'd flee this town
I'd bury my dreams underground
As did I, we drink to die, we drink tonight

Far from home, elephant gun
Let's take them down one by one
We'll lay it down, it's not been found, it's not around

Let the seasons begin - it rolls right on
Let the seasons begin - take the big king down

Let the seasons begin - it rolls right on
Let the seasons begin - take the big king down

And it rips through the silence of our camp at night
And it rips through the night

And it rips through the silence of our camp at night
And it rips through the silence, all that is left is all that i hide

An odd note

2011-04-05T05:29:00.009+07:00

Đọc 'The New York Trilogy' xong đã được cả tháng, tưởng đã qua hồi vẩn vơ không dứt ra được, thế mà hóa ra chưa.

Một là vì hôm kia đi xem 'Eyes wide shut' về, thấy cái cách Dr. William Harford tình cờ sa cơ vào cuộc phiêu lưu kỳ dị ấy, cái không khí mysterious không thèm giải thích ấy có trong bộ ba kia.
Mà tại sao tên là William thì nickname cứ phải là Bill? Thế tên là Bill thì có nickname là Will/William không?

Hai là vì hôm nay thấy lại một tên người không xa lạ, nhớ ra một số chuyện, từ một số chuyện nhớ ra một số chuyện khác, ấy là có lần đã làm surveyor cho mấy công ty viễn thông VN, như thể anh narrator không có tên trong the 'Locked room' làm census-taker. Anh kia khi xưa cùng đường bèn sinh ra, bằng viết lách, những con người không có thật mang tên không có thật, thậm chí có cả anh chị em cha mẹ con cái dâu rể họ hàng không có thật, ở những địa chỉ có thật, nay gặp phải tình huống phải làm chết đi, bằng sách vở, một người còn sống sờ sờ (mặc dù không ai sờ được).
Có thật tôi ấy là tôi? Cái thời ấy sao mà xa xôi thế, sao mà non dại, sao mà nhìn lại thấy như nhớ ra một ai khác quen mang máng ở đâu hay được nghe ai kể cho vậy.

Một số những tôi ở những khuất nẻo ký ức, không lục lại thì rồi tôi sẽ quên mất tôi thôi.
17 tuổi - Ghi âm sách giáo khoa phổ thông: người nghe cái băng đó giờ rẽ ngả nào rồi? Liệu có tới nơi?
18 tuổi - Điều tra viên: cuối tuần hay lúc ngồi tàu sẽ dành thời gian nhớ lại cảm xúc của kinh nghiệm khó ở này
19 tuổi - Nhân viên công ty quảng cáo: cơn nhục nhã xấu hổ lớn trong đời :))
20 tuổi - Cộng tác viên không lương công ty quảng cáo: dùng kinh nghiệm này làm gì giờ? Everyone should have a price. So do I. It should be very expensive. :))
25 tuổi - Dịch sách erotic rẻ tiền: ghét những cái gì dang dở vs. fantasy cuối cùng cũng chỉ nên là fantasy :))
26 tuổi - Local fixer: ghét những dự án bị bỏ dở.

Đến khi nào bị Alzheimer, đây sẽ là những kinh nghiệm đời sống bị quên trước nhất. Có những cái vì cố gắng quên nên sẽ thành công thôi, có những cái muốn nhớ mà cũng quên thì chịu rồi.

Mà có khi đã bị rồi, đặc biệt với con số và tên người.
Hôm trước xem gì đó nhớ đến ông Francis Thịt-ba-chỉ mà không nhớ ra nổi. Mà đấy còn là một ông rất thích. Hôm nay nhớ ra cái ông đã cố nhớ không ra rồi thì lại không nhớ ra vì sao cứ cố nhớ ra ông này.

Thế nào mà trước mắt hiện ra đoạn phim dựng từ cảnh bộ não của nhà thơ thiên tài Walt Whitman được bê ra làm thí nghiệm bỗng rơi đánh toẹt văng vãi tung tóe rồi được hót vào sọt rác. Cái này quay chậm cũng đẹp như quả trứng cuối cùng của Macco Stanley Fogg. Ông có não bị rơi này hồi còn sống mê não với lại sọ, nên cho người ta đọc não mình xem có ra thiên tài không. Người đọc mơ không tên nơi Tận cùng thế giới thì đọc mơ từ sọ con thú một sừng.

Bonus: Hervé Guibert thật quá đẹp và how he was such a nacissist!

Nhân trường hợp chị Diệu Hà

2011-02-25T08:11:00.011+07:00

hay: Yếu tim thì đừng xem phim kinh dị

(Cấm trẻ em dưới 16 tuổi)

Giới thạo tin cho hay chị Diệu Hà mới có buổi trình diễn tại Nhà Sàn Đức. Giới thạo tin còn chụp trộm được cả ảnh tung lên các trang báo chính thống lá cải lẫn lá cải chính thống mặc dù giấy mời có “LƯU Ý ĐẾN ĐÚNG GIỜ VÀ KHÔNG QUAY PHIM CHỤP ẢNH”

Trước buổi trình diễn, không ít trang mạng của các cá nhân và tập thể đã đoán già đoán non đoán lon ton về việc chị sẽ làm gì và cũng không hiểu vì lý do gì kịp vội vàng quy kết chị lại đòi "thoát xác". Chắc các quý vị quan tâm nền nghệ thuật nước nhà chưa kịp hoàn hồn với màn trình diễn của chị cách đây ít lâu. Tôi không định bàn đến các trình diễn của chị vì không có cơ hội được dự buổi nào dù có được xem ảnh và đọc nhiều bình luận. Tuy nhiên tôi không thể không để tâm tới những phản ứng của một số (bao nhiêu thì tôi không biết) khán giả đi xem trực tiếp hoặc chỉ thăm qua các “vườn cải” tươi tốt của chúng ta, không thể không chú ý tới số lượng không nhỏ những tiếng thốt lên đầy cảm thán “choáng”, “sốc”, “rùng mình”, “pó tay”.

Cũng cách đây không lâu, tôi xem Somewhere – phim mới nhất của Sofia Coppola. Sau buổi chiếu, giảng viên chiếu phim cho chúng tôi xem hỏi ai thích, ai không thích. Một nửa nói không thích và vài người trong số đó thú nhận đã ngủ gật. Bản thân cô giáo sau khi nghe ý kiến mọi người cũng bảo không thích, nhưng công nhận đạo diễn giỏi. Vì sao? Theo cá nhân tôi, Sofia Coppola giỏi vì đã dám làm và làm thành công một phim về cô đơn và chán chường. Làm phim về cô đơn và chán chường sẽ như làm xiếc trên sợi dây “vô cùng thích thú” (vì hiểu, đồng cảm, và cười với cái chán của nhân vật trong phim) treo cao 3m còn ở dưới là “chán hẳn” (vì phim …chán quá). Ai không thích xem xiếc thì thôi đừng xem xiếc. Ai không thích xem Somewhere thì sẽ biết là mình không thích từ phút thứ 4, và xin mời đứng lên đi về, hoặc thôi đừng mua DVD sau khi xem thử ở hàng đĩa. Còn những ai chịu được đến 3 phút góc máy tĩnh một cảnh anh Johnny Marco (Stephen Dorff) lái lòng vòng con xe Ferrari đen quanh bãi đất hoang, vòng đi vòng lại thi gan, thì sẽ sướng cái sự chán và cách kể về sự chán ấy suốt 95 phút tiếp theo rồi. Tất cả nhịp điệu phim, phong cách, ẩn dụ, thông điệp đều có thể thấy trong 3 phút ấy (tất nhiên là phải xem xong rồi mới ngồi ngẫm lại). Đấy, hoặc yêu điên cuồng, hoặc ghét cay đắng, hoặc đen, hoặc trắng, chứ không có lờ nhờ. Thế nên là dũng cảm.

Quay lại với chị Diệu Hà. Tôi chẳng tin có ai đi xem chị lần trình diễn thứ hai này mà lại không biết gì về tính “sốc” (nếu thích định tính thế) trong phong cách của chị. Thế người ta vẫn cứ nô nức đi. Người ta nô nức đi xong người ta nô nức về chê bôi này nọ. Yếu tim sao còn cứ đòi xem phim kinh dị? Sao lại còn cho các cháu đến rồi trách móc vì sao diễn thế cho trẻ con xem hay hờn tủi rằng thế này thì lại được cấp phép biểu diễn. Ơ kìa?! Giới thạo tin còn bàn nhiều lắm về sự vụ này, nào là nên hay không nên, hay hay không hay. Lại “Ơ kìa?!”

Với việc “hành xác” của chị Diệu Hà, tôi thì tôi có quan điểm của mình, tôi có quyền thích hoặc không thích, nhưng mà không định trình bày gì đâu. Không ở trong tư thế có thẩm quyền để bình luận điều gì, tôi chỉ có thể nói là phục chị dũng cảm. Chị đã truyền được cơn bỏng rát chị phải chịu sang tôi, cho dù tôi đọc báo xong vẫn lành lặn, chỉ sởn da gà, còn chị diễn xong thì không.

Hôm nay trên đường về tôi qua cái bến tàu gọi là Abbesses: để đi từ hầm lên mặt đất, có thể dùng thang máy (điều các bác sỹ khuyên dùng) và thang cuốn bộ được ghi rõ là có 90 bậc, chống chỉ định cho các cụ quá già và các mẹ đẩy các bé trong xe nôi. Trong thang máy thì có vách bọc thép an toàn chắc chắn. Và có nhiều người khác đi cùng. Thang cuốn bộ thì khắp tường từ dưới lòng đất lên đến trên đồi là tranh vẽ từ Graffiti tới hoa hoét tới toàn cảnh thành phố đủ mọi cung bậc khác nhau. Tôi không thấy có mấy ai đi thang bộ cả, cả người trẻ. Có thang máy mà, tội gì. Đa số người xem nghệ thuật đã thế, nhiều nghệ sỹ lại cũng thế luôn.

Thôi, thực ra là tôi chỉ muốn giới thiệu với những người ngại leo bộ một chút gọi là nghệ thuật đương đại thế giới. Không phải thế giới làm gì ta cũng phải làm cái đó. Không phải người ta vượt trước mình xa tắp rồi thì mình cũng phải chạy theo. Chẳng ai bắt ai phải đương đại. Thế nhưng mà để yên cho hội leo bộ còn thở với chứ. (Ý tôi là đừng chửi người ta là con mụ này nọ và đừng kết tội người ta phản nghệ thuật, còn thì cứ ghét tùy tâm.)

Sigalit Landau, Barbed Hula, 2001
Tác phẩm trình diễn được ghi hình lại thành tư liệu phim trưng bày tại trung tâm văn hóa đương đại Pompidou – Paris, nằm trong bộ sưu tập cố định elles@centrepompidou (feminist feminin artists), phòng “Face à l’Histoire” (Đối mặt với Lịch sử)

Ana Mendieta, Untitled (Chicken Piece Shot #2), 1972
Tác phẩm cũng được trình chiếu tại elles@centrepompidou, trong nhóm tác phẩm “Corps slogan” (Cơ thể tuyên ngôn).

Yoko Ono, Cut Piece, 2003
Tin trên France2 giới thiệu buổi trình diễn của vợ góa John Lennon ở nhà hát Ranelagh, Paris. Bà ngồi trên ghế và mời 300 khán giả, mỗi người hòa nhã tới cắt bằng kéo một mảnh chiếc váy dài bà đang mặc trên người cho tới khi chỉ còn lại đồ lót.
Ý tưởng này đã được Yoko Ono thể hiện lần đầu từ năm 1965.

Thật lòng tôi không phải người hâm mộ những thứ feminist như thế này lắm lắm, nhưng có những cố gắng của các nghệ sỹ tôi vô cùng trân trọng thì vẫn cứ phải công nhận là trân trọng đi.

Il pleut - Apollinaire

2011-02-24T07:51:00.004+07:00

Il pleut des voix de femmes comme si elles étaient mortes même dans le souvenir
C'est vous aussi qu'il pleut merveilleuses rencontres de ma vie ô gouttelettes
Et ces nuages cabrés se prennent à hennir tout un univers de villes auriculaires
Écoute s'il pleut tandis que le regret et le dédain pleurent une ancienne musique
Ecoute tomber les liens qui te retiennent en haut et en bas.

Con gì??

2011-01-31T07:35:00.006+07:00

Cẩm lơ sa, pơ tí dôn, pơ tí noa, lúy xực me xừ lúy xực cả moa!!

Đố biết là con gì?!

Bonus:

"Ẻn pa cúc cù cu…cu, ẻn săng tê cúc cúc, Y-ê ẻn đon-nê một cục, ô-dua-đuy ốt si một cục, ốp la ốp lết, măng dê ngon ra phết."

Thoughts

2010-12-18T20:19:00.004+07:00

Cô đơn là khi nào được khuyến mại gọi 3 số điện thoại di động miễn phí mà đếch có số nào để đăng ký, là khi nào dò qua danh sách 10 lần không biết nhắn cái gì cho ai bây giờ, là khi nào tỉnh dậy cứ muốn ngủ lại nữa vì làm gì có cuộc hẹn nào chờ đợi, là khi nào đợi một cuộc gọi không bao giờ tới, là khi nào đứng giữa một đám mà tự hỏi mình làm gì ở đây thế nhỉ, là khi nào âm nhạc cũng làm tâm hồn trĩu nặng thêm một vài ký lô, là khi nào bắt đầu tìm cách định nghĩa cô đơn là gì.

Trích (II)

2010-12-04T04:01:00.009+07:00

(Cho em mạn phép tí tẹo thôi ạạạ!!)

THỜI CỦA NHỮNG BÀN TAY NHUỘM

xảy ra không lâu sau những vụ tự sát sai lầm, thời của những bàn tay nhuộm bắt đầu khi bác làm bánh cuộn Herzog J quan sát thấy những chiếc bánh cuộn không được thận trọng để mắt tới là lại thỉnh thoảng biến mất. Bác bèn lặp lại việc quan sát nhiều lần, trong khi xếp bánh cuộn trong cửa hàng bánh ngọt của bác, thậm chí còn đánh dấu vị trí chúng nó bằng bút chì than, thế mà mỗi lần bác quay đi rất nhanh và liếc trộm lại đằng sau, cũng chỉ có mấy cái vạch đánh dấu là còn.

Mấy cái trò trộm cắp này, bác nói.

Vào thời điểm ấy trong dòng lịch sử của chúng ta, Giáo sĩ Kiệt Xuất Fagel F (Xem thêm Phụ lục B: Danh sách các Giáo sĩ Thẳng Lưng) là Trưởng ban thi hành luật lệ. Vậy nên để tiến hành một cuộc điều tra công bằng, cụ coi như mọi người trong làng đều là kẻ tình nghi, có tội cho tới khi chứng minh được điều ngược lại. CHÚNG TA SẼ NHUỘM TAY MỖI CÔNG DÂN MỘT MÀU KHÁC NHAU, cụ nói, VÀ BẰNG CÁCH NÀY SẼ PHÁT HIỆN RA AI ĐÃ THÒ TAY MÌNH SAU QUẦY CỦA HERZOG.

Tay Lippa R nhuộm màu đỏ máu. Tay Pelsa G màu xanh lục nhạt như màu mắt nó. Mica P màu tím phai, như mảnh trời phía trên rặng cây rừng Radziwell khi mặt trời lặn vào lễ Sabbath tháng Mười một năm ấy. Không bàn tay nào hay sắc màu nào được ngoại lệ. Để cho công bằng, ngay cả tay Herzog J cũng bị nhuộm màu hồng của một con bướm Troides helena đặc biệt tình cờ chết trên bàn của Dickle D, nhà hóa học phát minh ra loại thuốc không rửa được, nhưng có thể để lại vết trên bất cứ cái gì bàn tay nhuộm chạm phải.

Và rốt cuộc hóa ra là một con chuột hồn nhiên, cầu cho ký ức của nó gần với một cái bàn tọa kinh tởm, đã lẻn ra với những cái bánh cuộn, và chẳng bao giờ có màu nào xuất hiện đằng sau quầy hàng.

Nhưng chúng xuất hiện khắp mọi nơi khác.

Shlomo V tìm thấy màu bạc giữa hai đùi vợ mình, Chebra, cầu cho hành vi của cô ta độc nhất trên thế giới này và bất cứ thế giới nào khác, mà chẳng nói gì về chuyện ấy cho tới khi cậu ta bôi ngực cô xanh lè bằng tay mình và rồi phủ lên bộ ngực ấy đầy tinh dịch trắng. Cậu ta kéo cô ta thân thể trần truồng qua những con phố màu ghi sáng trăng, từ nhà này sang nhà khác, làm thâm tím mấy cái khớp ngón tay xanh đen trên các cánh cửa. Cậu ta ép cô xem mình cắt đôi tinh hoàn của Samuel R, cái gã đưa những ngón tay bạc lên, vật nài xin thương xót và khóc, rất khó hiểu, Có một nhầm lẫn nào ở đây mà. Màu ở mọi nơi. Dấu tay chàm của Giáo sĩ Kiệt Xuất Fagel F trên các trang sách của hơn một quyển tạp chí thế tục quá khích định kỳ. Màu xanh môi tái của bà góa sầu đau Shifrah K trên khắp bia mộ chồng bà trong nghĩa địa làng, như những bản rập bọn trẻ con vẫn làm. Mọi người đều nhanh nhảu buộc tội Irwin P mò mẫm hai bàn tay nâu của hắn ta hết lên lại xuống khắp Đồng hồ Mặt trời. Hắn thật ích kỷ! họ nói. Hắn muốn mọi thứ cho riêng mình hắn thôi! Nhưng đó là tay của họ, tất cả tay bọn họ, một cầu vồng cô đọng của mọi công dân trong làng từng cầu xin những cậu con trai đẹp đẽ, hay thêm vài năm cuộc đời, xin được bảo vệ khỏi sét đánh, hay là xin tình yêu.

Làng được tô màu bằng những hành vi của công dân trong làng, và từ khi mọi màu đều được dùng cả - trừ màu quầy hàng, tất nhiên—thật là không thể nào nói được cái gì đã bị tay người chạm phải và cái gì vẫn như thế bởi vì nó vẫn là nó như thế. Có chuyện rêu rao rằng Getzel G đã bí mật chơi vĩ cầm của tay nhạc công vĩ cầm—mặc dù anh ta chẳng chơi vĩ cầm bao giờ!—chỉ vì những cái dây vĩ cầm có màu tay anh ta. Mọi người kháo nhau rằng Gesha R hẳn là đã trở thành diễn viên leo dây—nếu không thì làm sao mà cái ranh giới kiến tạo Do Thái/Người lại thành màu vàng như là tay chị ta được? Và khi vẻ ngượng ngùng ửng trên má một cô học trò bị nhầm lẫn với màu ửng đỏ của những ngón tay một kẻ mộ đạo thì cô học trò kia bị gọi ngay là gái mất nết, đồ đĩ điếm, đồ buông thả.

ĐẠO Ý

Cain đã giết em trai vì đạo văn một trong những bài thơ nhỏ yêu thích nhất của mình, nó như thế này:

Liễu rủ bạc tóc, hàng dương rung rung,

Những thoảng gió thổi tối mờ xao động

Qua con sóng vỗ hoài vô vọng

Bên bờ đảo trong sông.[1]

Bất lực không ngăn trở được cơn giận của một nhà thơ bị khinh rẻ, bất lực không tiếp tục viết được cho tới chừng nào anh ta biết rằng những tên cướp biển pens-sans sẽ thu được chiến lợi phẩm từ công việc nặng nhọc của mình, bất lực không kìm nén nổi câu hỏi Nếu những vần thơ nhịp đôi không phải là dành cho ta, vậy thì cái gì mới dành cho ta?, anh ta, Cain bất lực, bèn chấm dứt hành động ăn cắp văn chương mãi mãi. Hoặc anh ta tưởng là vậy.

Nhưng thật ngạc nhiên làm sao cho anh ta, chính Cain mới bị đánh đòn, Cain mới bị nguyền rủa lao động dưới mặt đất, Cain mới bị ép phải mang cái dấu hiệu khủng khiếp, Cain, vì tất cả thơ thẩn buồn rầu và dí dỏm của mình, mà phải nằm vật ra hàng đêm, nhưng không biết đến một ai có đọc một trang nào về tác phẩm quan trọng nhất của mình.

Vì sao vậy?

Chúa yêu kẻ đạo ý. Và điều này đã được viết, “Chúa tạo ra nhân loại từ hình ảnh của Người, trong hình ảnh của Chúa Người tạo ra họ.” Chúa là kẻ đạo ý nguyên gốc. Bởi thiếu những nguồn hợp lý để mà chôm chỉa—con người được tạo ra từ hình ảnh của cái gì bây giờ? Thú vật chăng?—việc tạo ra con người chính là một hành vi ăn cắp ý tưởng phản thân; Chúa cướp lấy từ cái gương. Khi chúng ta đạo ý, cũng như vậy chúng ta sáng tạo ratrong hình ảnh đó và đồng thời tham gia vào quá trình hoàn thiện của việc Sáng tạo.

Con có phải là vật liệu làm ra em con không?

Tất nhiên, Cain, tất nhiên.

613 NỖI BUỒN CỦA BROD

Phần bách khoa toàn thư về nỗi buồn sau đây được tìm thấy trên cơ thể Brod. Nguyên bản 613 nỗi buồn, được viết trong nhật ký của cô, tương đương với 613 điều răn trong kinh Torah của chúng ta (không phải của chúng nó). Những nỗi buồn được nêu dưới đây là những phần cứu được sau khi Brod hồi phục. (Những trang nhật ký ướt của cô đã in những nỗi buồn lên cơ thể cô. Chỉ có một phần nhỏ [55] là đọc được. 558 nỗi buồn kia bị mất mãi mãi, và hy vọng rằng, bởi không biết về chúng, không ai phải trải nghiệm chúng nữa.) Cuốn nhật ký đó không bao giờ được tìm thấy.

NHỮNG NỖI BUỒN VỀ CƠ THỂ: nỗi buồn cái gương; Nỗi buồn [trông] giống hoặc không giống cha mẹ mình; Nỗi buồn không biết cơ thể mình có bình thường không; Nỗi buồn khi biết [cơ thể] mình không bình thường; Nỗi buồn khi biết cơ thể mình bình thường; Nỗi buồn sắc đẹp; Nỗi buồn tra[ng đ]iểm; Nỗi buồn cơn đau thể xác; [Nỗi buồn tê] rần như kim châm; Nỗi buồn quần áo [sic]; Nỗi buồn mí mắt rung; Nỗi buồn bị thiếu một xương sườn; [Nỗi] buồn dễ nhận ra; Nỗi buồn khi không được chú ý; Nỗi buồn có bộ phận sinh dục không giống của người yêu; Nỗi buồn có bộ phận sinh dục giống của người yêu; Nỗi buồn những bàn tay…

NHỮNG NỖI BUỒN GIAO ƯỚC: Nỗi buồn tình yêu Chúa, Nỗi buồn Chúa trở về [ sic]; Nỗi buồn đứa con cưng; Nỗi buồn vì [đan]g buồn trước Chúa của mình; Nỗi buồn đối lập với lòng tin [sic]; Nỗi buối Nếu như?; Nỗi buồn Chúa cô đơn trên thiên đường; Nỗi buồn vì Chúa luôn cần người cầu nguyện mình…

NHỮNG NỖI BUỒN THÔNG THÁI: Nỗi buồn bị hiểu nhầm [sic]; Nỗi buồn hài hước; Nỗi buồn khi tình yêu k[hôn]g giải thoát; Nỗi b[uồn là ng]ười thông minh; Nỗi buồn không biết đủ từ để [diễn đạt điều muốn nói]; Nỗi buồn có nhiều lựa chọn; Nỗi buồn muốn được buồn; Nỗi buồn bối rối; Nỗi buồn vì những con chim n[uô]i; Nỗi buồn kế[t th]úc một cuốn sách; Nỗi buồn vì nhớ được; Nỗi buồn vì quên mất; Nỗi buồn lo âu…

NHỮNG NỖI BUỒN TƯƠNG GIAO CÁ NHÂN: Nỗi buồn vì đang buồn trước mặt cha mẹ mình; Nỗ[i bu]ồn tình vờ; Nỗi buồn tình yêu [sic]; Nỗi buồn tình bạn; Nỗi buồn vì một cuộc nó[i ch]uyện dở; Nỗi buồn vì cái đáng-lẽ-ra; Nỗi buồn có bí mật…

NHỮNG NỖI BUỒN VỀ TÌNH DỤC VÀ NGHỆ THUẬT: Nỗi buồn thức giấc trong trạng thái cơ thể không bình thường; Nỗi buồn khi cảm thấy cần phải tạo ra những thứ đẹp đẽ; Nỗi buồn hậu môn; Nỗi buồn ánh mắt chạm nhau khi đang khẩu dâm; Nỗi buồn khi hôn; Nỗi buồn cử động quá nhanh; Nỗi buồn không cử [độ]ng; Nỗi buồn người mẫu khỏa thân; Nỗi buồn vẽ chân dung; Nỗi buồn tác phẩm đáng giá nhất của Pinchas T, “Gửi Cát bụi: Ngươi đã Đến từ Người và Ngươi sẽ Trở Lại với Người,” biện luận rằng về lý thuyết thì cuộc sống và nghệ thuật rất có thể đảo ngược…

[1] Thực ra là trích đoạn bài thơ The Lady of Shalott của Alfred Lord Tenneyson (1809-1892)

Willows whiten, aspens quiver,
Little breezes dusk and shiver
Through the wave that runs for ever
By the island in the river

Everything is illuminated - Jonathan Safran Foer

Trích

2010-11-16T22:54:00.009+07:00

CHÚNG TA, NGƯỜI DO THÁI

Người Do Thái là những thứ Chúa yêu. Vì hoa hồng thật đẹp, chúng ta phải coi đó là bởi Chúa yêu hoa hồng. Do vậy, hoa hồng là Do Thái. Theo cách lập luận như vậy, những ngôi sao và các hành tinh là Do Thái, tất cả trẻ em đều là Do Thái, “nghệ thuật” xinh xẻo là Do Thái (Shakespeare không phải Do Thái, nhưng Hamlet thì đúng), và tình dục, khi được thực hiện giữa chồng và vợ trong một tư thế ngoan và phù hợp, thì là Do Thái. Thế nhà nguyện Sistine[1] có phải Do Thái không? Tốt nhất là bạn nên tin thế.

THÚ VẬT

Thú vật là những thứ Chúa thích nhưng không yêu.

CÁC ĐỒ VẬT TỒN TẠI

Đồ vật tồn tại trên đời là những thứ mà Chúa thậm chí còn chẳng thích.

CÁC ĐỒ VẬT KHÔNG TỒN TẠI

Các đồ vật không tồn tại thì không tồn tại. Nếu chúng ta định tưởng tượng ra một thứ như là một đồ vật chưa hề tồn tại, đó có thể là thứ mà Chúa ghét. Đây là lý lẽ mạnh mẽ nhất chống lại bọn vô thần. Nếu Chúa không tồn tại, hẳn là Người phải ghét bỏ chính mình, mà như thế thì hiển nhiên vô nghĩa.

[1] Sistine Chapel là nhà nguyện nổi tiếng nhất trong Cung điện Apostolic, Vatican, nơi ở của Giáo Hoàng Công giáo.

Everything is illuminated - Jonathan Safran Foer

Thương mình

2010-11-03T04:19:00.006+07:00

Cố lý giải cái cơ sự này mà không sao gỡ nổi: Thế nào mà lại khóc rấm rứt vì cái nầy.

Không không, mình không hỏi vì sao vì sao vì sao họ làm như vầy.

Mình chỉ đang muốn biết sẽ còn bao nhiêu tê liệt rồi lại tê liệt đau khổ đổ nát trước những cái nữa và nữa này nữa.

Mình chỉ đang cố hiểu nguồn cơn cảm giác như thể bị lột da lóc thịt xé miếng như làm món nộm gà xé phay, xong rồi còn trộn giấm muối tiêu ớt hành tây nữa cho đủ ngũ vị.

Mình chỉ thấy trong người như có ung thư đang nhân lên đang lan ra đang di căn rộng khắp đang rụng tóc đang khó thở đang biếng ăn đang nôn khan đang táo bón đang kinh tởm.

Mình kinh tởm.

Mình thương mình.

Untitled

2010-10-18T16:08:00.000+07:00

MAY

2010-06-15T07:03:00.000+07:00

May

14 June Footage screen shot

BI, DUNG SO ! (BI, DON'T BE AFRAID !) - La Cinémathèque française

2010-06-06T04:36:00.001+07:00

Trên thiên đường thì mấy giờ rồi nhỉ?

2010-05-21T06:16:00.012+07:00

Amadou et Mariam feat. Manu Chao - Senegal Fast Food from BARACKE 4 on Vimeo.

Il est maintenant, 5 heures zéro huit minutes"

C’est au Mahattan fast-food Dakar Sénégal cinéma le Paris,
Demain je serais parti,
La gare Dakar, Bamako Mopti
Y’a pas de problèmes? Tout va bien
Aujourd’hui je me marie, j’ai confiance
Amoul solo, Gao, l’Algérie, Tunisie, Italie
Il n’y a pas de problèmes, j'aime!
J’ai au Mahattan fast-food Dakar Sénégal cinéma le Paris
Ascenseur pour le ghetto

[Refrain] x2:
Il est minuit à Tokyo
Il est cinq heures au Mali

Quelle heure est-il au Paradis ?

[Amadou et Mariam /traduction]
Nous qui quittons nos pays
Il ne faut pas que les enfants du pays nous oublient
Nous qui sommes dans cette chose
Chose là aucun de nous ne saurait la nommer
Nous qui sommes dans des pays lointains
Il ne faut pas que les enfants du pays nous oublient

C’est au Manhattan fast-food Dakar Sénégal,

la grand-mère à l’hôpital
Grand-père tout va bien,

moi ici, toi là-bas, le visa au consulat

Numéro 39, j’attends j'attends
A l’état civil déjà l’an 2000, déjà 2000 ans

au Manhattan fast-food Dakar Sénégal cinéma le Paris

[Refrain]

Dakar, Bamako, Rio de Janeiro
Où est le problème ? Où est la frontière ?

Entre les murs se faufiler dans ascenseur pour le ghetto
Au Manhattan fast-food Dakar Sénégal cinéma le Paris,

[Amadou et Mariam /traduction]
Nous qui quittons nos pays
Il ne faut pas que les enfants du pays nous oublient
Nous qui sommes dans cette chose
Chose là aucun de nous ne saurait la nommer
Nous qui sommes dans des pays lointains
Il ne faut pas que les enfants du pays nous oublient

[Refrain] x2

"Il est maintenant 5 heures"

Lyrics: Senegal Fast Food, Manu Chao

(with Amadou and Mariam)

“Bây giờ là năm giờ không tám phút”

Đó là ở quán ăn nhanh Manhattan Dakar Sénégal rạp chiếu phim Paris

Ngày mai lúc này tôi đã rời xa

Nhà ga Dakar, Bamako Mopti,

Không có vấn đề gì chứ? Mọi chuyện đều tốt đẹp

Hôm nay tôi cưới, tôi tin

Amoul solo, Gao, Algerie, Tunisie Italie

Không thành vấn đề, tôi thích hết

Ở quán ăn nhanh Mahattan Dakar Sénégal rạp chiếu phim Paris

tôi đã có thang máy tới Ghetto

Giờ là nửa đêm ở Tokyo, là năm giờ ở Mali

Trên thiên đường thì mấy giờ rồi nhỉ?

Amadou & Mariam (hát tiếng Bambara)

Ta những kẻ bỏ quê hương mà đi

Những đứa con quê hương đừng quên ta

Ta ở trong tình trạng này

Một tình trạng không ai biết gọi thành tên

Ta là những kẻ xa xứ

Những đứa con quê hương đừng quên ta
(đoạn này rất ambiguous, vì không có khớp với interview!!)

Đó là ở quán ăn nhanh Manhattan Dakar Sénégal,

bà đang trong bệnh viện, ông vẫn khỏe,

Tôi ở đây, anh ở đấy, visa thì ở lãnh sự quán

Mang số 39, tôi đợi, tôi cứ đợi

trong phòng dân sự đã là năm 2000, đã 2000 năm

ở quán ăn nhanh Manhattan Dakar Sénégal rạp chiếu phim Paris

Giờ là nửa đêm ở Tokyo, là năm giờ ở Mali

Trên thiên đường thì mấy giờ rồi nhỉ?

Dakar, Bamako, Rio di Janeiro

Vấn đề là ở đâu? Biên giới là ở đâu?

trườn giữa những bức tường vào trong thang máy tới ghetto

ở quán ăn nhanh Manhattan Dakar Sénégal rạp chiếu phim Paris

On August 9. 2005, Banning Eyre spoke with Amadou Bagayoko by telephone in New York.
[...]
Amadou: That’s it. Because when we found out we were going to meet with Manu Chao,
we prepared a few songs. These were the songs we had ready. He was really happy,
and right away took out his guitar and tried to play along. He put a rhythm guitar part
in. Then he too presented some songs, like “Senegal Fast Food.” That was the song
we really liked he sang it and we wanted to add to it. We liked the part about how
it’s midnight in Tokyo and its five o’clock in , but what time is it in Paradise ? So then
we sang in Bambara. We said we are all in the same boat, but nobody knows
where we are going. It was like, we’re all in this together, but nobody knows
what’s going to happen. So the best solution is for those who have gone
on this adventure to a strange land to think about those they left behind in their country.
If they’re in the big city, they must think about their parents and friends who have stayed
behind in small villages. That’s what we sang about in “Senegal Fast Food,” because
the song about exodus, about people who are going here and there. People who want
to live this way have problems, with visas, with the police, all that. The best thing is
to pay attention. You are there, but you don’t know what’s going to happen.
[...]

Lời buồn thánh

2010-05-16T20:11:00.008+07:00

Chiều chủ nhật buồn, nằm trong căn gác điu hiu...

Chiều chủ nhật buồn, lặng nghe gió đi về...

Chiều chủ nhật buồn thì đúng. Chiều chủ nhật nào cũng buồn. Nằm trong căn gác đìu hiu. Căn gác thì rõ là đìu hiu, nằm thì không đúng. Trời không mưa, nhưng vì nhà cạnh nghĩa địa Montmartre nơi Truffaut yên nghỉ, nên cũng chẳng có gì mà nghe ngoài gió và quạ thảm thiết đêm ngày, và tất nhiên cả chiều.

Chiều chủ nhật buồn. Buồn nên cố tình dậy muộn. Mà không dậy luôn thì có phải tốt hơn không. Bữa brunch muộn vào lúc hai giờ ba tư phút chiều gồm có bánh mỳ vuông, pâté và bơ và cà chua và salami, và 1 quả chuối. Để át đi tiếng gió gào ở độ cao tầng 6 tây và tiếng quạ khóc, lọ mọ bật nhạc. Đầu tiên là do lân la vào blog TQ, nghe Có một ngày như thế. (Thực ra có một ngày gì đâu, ngày nào chẳng như thế như thế... anh đi đâu về đâu, tôi đi đâu về đâu.) Thở dài thật dài, bình loạn mấy câu rồi nâng lát bánh kẹp đủ thứ không cái gì ra với cái gì lên cắn. Mới chưa nuốt hết một miếng thì bỗng chuyển bài: Khánh Ly cất lời Em còn nhớ hay em đã quên. Ôi thế là thôi, tuyến lệ như bị hỏng van không khóa lại được, ướt cả bánh mì lẫn áo quần chăn đệm. Ôi thế là thôi cứ nức nở mà ăn, ăn hết 4 lát bánh thì có tí nguôi ngoai. Vừa chưa được bao lâu thì đến Lời buồn thánh, đến Chiều chủ nhật buồn nằm trong căn gác đìu hiu ôi tiếng hát xanh xao của một buổi chiều trời mưa trời mưa không dứt ô hay mình vẫn cô liêu.

Ô hay, sao mà phải kêu ca. Ai bắt đổi món ăn quen với ly chè thơm lấy bánh mì pâté thịt nguội, ai bắt đổi chút nắng trong tiếng gà trưa lấy gió hanh hao nức nở trong tiếng quạ gần xa, ai bắt đổi dưới hiên nhà nước dâng tràn, phố bỗng là dòng sông uốn quanh lấy ngược xuôi tấp nập lạc lối lạnh lẽo neon đèn điện metro bên dưới lòng kinh đô ánh sáng?

Ô hay có gì mà than van, chỉ thật giận bác TCS cứ đem lòng mề ruột gan phèo phổi con nhà người ta ra mà ca lên như thế như thế.

Vấn tóc và những chuyện tào lao

2010-05-11T16:45:00.011+07:00

1. Vấn tóc
Tại sao con gái bây giờ thôi không vấn tóc nữa? Về mode mà nói thì nó từng được thực hành hàng mấy trăm năm ít ra là khắp lượt đồng bằng Bắc Bộ. Người ta từng cho là đẹp, và bây giờ đôi người vẫn cho là đẹp vì vẫn chụp lịch các chị thắt yếm vấn tóc bên hoa sen hoa súng ấy thôi (cho dù là màu phải thật là chối ấy nhé). Mode có thể được quay vòng như quần loe đã từng quanh đi quẩn lại, như quần bom, như màu tím và ngày càng quay vòng gấp hơn, nhưng có thể cũng chết luôn như váy bu gà/lồng bàn với đăng ten các thể loại bởi vì rằng là bất tiện. Nhưng vấn tóc thì lại rất tiện: nhanh, gọn và sáng sủa mặt mày. Thế sao người ta thôi vấn tóc?
Vì không có tóc mà vấn chứ sao!! Haiz. Đứa nào bây giờ ra đường thế chắc bị bảo là hâm.
Khi nào mà bỗng một ngày các mẹ các chị lại như thế như thế, mặc áo cánh xách làn thì ngất nhỉ?

2. Lạ hơn cả hư cấu
Số là đang sửa kịch bản, đến đoạn tắc tị bèn mở phim ấy (Stranger than fiction) ra xem. Thích thú phết. Không phải vì cái thể mise en abime đã được khai thác nhiều nhiều rồi, không phải vì chuyện số phận với lại không số phận, không phải vì bác Al Pacino (vai phụ nhé) vẫn hấp dẫn thế hay vì em Maggie Gyllenhaal tí to đóng khá hay ho. Cũng không phải vì nhờ nó mà bỗng có cảm hứng cho cái kịch bản chết tiệt đang nằm thoi thóp dúi dụi trong góc màn hình máy tính. "Lạ hơn cả hư cấu" có cái plot khá lạ nhưng thú vị hơn là cái cách mô tả về nỗi cô đơn theo một giọng châm biếm tưng tửng. Cô đơn trong phim hay tiểu thuyết thì nhiều vô vàn, như M.S. Fogg trong Moon Palace, như Bruno và Michel trong Hạt cơ bản, như Alexander Supertramp/Christopher McCandless trong Into the wild, như Mattia và Alice trong Nỗi cô đơn của những con số nguyên tố, như ba nhân vật trong Vive l'amour và ba nhân vật trong What time is it there? của Tsai Ming-liang. Không có cái nào như cái này, làm cười mỉm, kiểu thông minh và thông cảm, rồi rớt nước mắt (1 giọt) lúc nào không hay. Người ta làm cái kết happy ending và thậm chí còn giải thích cặn kẽ vì sao phim phải kết thúc như thế như thế (chưa thấy phim nào làm vậy, trong số phim ít ỏi đã xem, dĩ nhiên) nhưng mình vẫn sẽ thích hơn mặc dù sẽ rỏ nhiều giọt hơn nếu phim kết thúc như cái truyện trong phim đáng ra phải kết thúc ở version đầu.
Phim ảnh thao túng người xem gớm thật!!!
À mà trong phim nhân vật giáo sư rất dễ thương của bác Al Pacino có nhắc đến nhà văn Italo Calvino. May mà nhờ Nhã Nam đã kịp đọc bác này, không thì lại ngơ ngác. :D

3. Casting
Trong phim sắp quay, chị vợ châu Á cuối cũng sẽ bỏ chồng Tây với những những lý do a bê xê đê do ta sắp đặt. Cái khó cho ta là các chị đến casting dù trong thông báo tuyển diễn viên có đề chữ to tổ bố là Asian và nói tiếng Anh thì cũng vẫn dẫn xác đến mắt xanh tóc đen, ý là lai tuốt. Hic. Có một chị lai, nhưng lai Việt Nhật, thì diễn xuất không khá hơn các chị Nhật trong phim Nhật quay ở Nhật: cứ như con mèo may mắn Maneki Neko. Tóm lại là overacting.

4. Có lẽ nên tào lao thường xuyên hơn. Khả năng giải tỏa depression có vẻ lớn.

Hận

2010-05-08T22:30:00.004+07:00

Thấy nhà cửa hoe hoắt buồn tênh, đành đem đồ cổ ra bày.

HẬN

La Haine – Mathieu Kassovitz – 1995

Hubert: Này Vinz, mày có biết chuyện một thằng rơi từ trên tòa nhà 50 tầng xuống không? Cứ xuống thêm một tầng, để chấn an nó lại lẩm bẩm: cho đến giờ vẫn ổn, cho đến giờ vẫn ổn, cho đến giờ vẫn ổn…

Vinz: Hah, tao biết chuyện ấy nhưng là phiên bản về một ông pháp sư Do Thái.

Hubert: Thấy không, giống như bọn mình từ đây này… Nhưng vấn đề không phải là việc rơi xuống. Mà là việc tiếp đất cơ.

Những mẩu vụn vặt như thế ở các nước phương tây được gọi là urban legend - những “huyền thoại” nửa hư nửa thực, mà ai cũng bán tín bán nghi và tiếp tục truyền tai nhau với một lời khẳng định: bạn của bạn của bạn tớ chứng kiến hẳn hoi nhé.

La Haine không phải là một urban legend, mà là một fiction-documentary (nửa hư cấu nửa tài liệu). Mathieu Kassovitz kể câu chuyện về hành trình rơi xuống, không phải là của ai cả, mà của một xã hội hiện đại với những bế tắc mà ở đây cụ thể là nạn phân biệt chủng tộc và cuộc sống của những người nhập cư bên lề xã hội.

La Haine dạo đầu bằng những cảnh bạo động – cơn giận, và hận thù của những người nhập cư ở ngoại ô (banlieue) thành phố Paris nhằm vào cảnh sát – lũ cớm – đã làm trọng thương Abdel - một thiếu niên A-rập. Phim thực sự bắt đầu khi đồng hồ điểm 10:38. Vinz – Do Thái, Saïd – A-rập, Hubert – boxer da màu lần lượt xuất hiện. Bộ ba vẫn còn ở độ tuổi đến trường ấy bắt đầu một ngày như bao ngày: lang thang trong khu ngoại ô nhếch nhác xập xệ, gặp những kẻ cũng tụ bạ như mình, hút sách, ăn uống, nhảy breakdance, nói chuyện nhăng cuội, hay không làm gì cả. Cái ngày ấy nếu có khác cũng vì nó tiếp ngay sau đêm bạo động. Vinz có được một khẩu súng của cảnh sát và thề sẽ trả thù nếu Abdel không qua khỏi… Và đồng hồ điểm lần cuối là 06:01 sáng sớm ngày hôm sau.

Và hết ba mươi giây cuối là khoảng lặng.

Lặng điếng người.

Trống rỗng và căm hận.

Có thể nói, cả bộ phim là một sự trống rỗng và căm hận. Mối hận xoay vòng giữa cớm và dân nhập cư đã nổ bung ngay từ phần intro. La Haine dành hơn 5 phút bắt đầu bằng tư liệu về những gì diễn ra năm 1993 – một cuộc bạo động có thật với cùng nguyên nhân trực tiếp: cậu bé người Zair (Cộng hòa dân chủ Congo) 16 tuổi Makobé M’Bowole bị cảnh sát bắn chết. Những hình ảnh tư liệu và bản tin thời sự đưa ra bối cảnh câu chuyện – nguyên nhân chính dẫn đến bi kịch cuối cùng.

Trong suốt 96 phút, không kể khoảng 7 phút giới thiệu nhân vật, diễn biến chính kéo dài tới hơn 80 phút. Trong bối cảnh thời gian gần 24 tiếng, cuộc sống của những người trẻ trong chốn ngoại ô tù túng được tái hiện, và ta hiểu vì sao có một sự trống rỗng “đậm đặc” và thù địch bao trùm. Đó là nơi những tòa nhà cho người thu nhập thấp xây ẩu và đời thực từng xảy ra cả một gia đình chết vì thang máy rơi. Đó là nơi những thanh niên da màu buôn bán ma túy để trả tiền điện nước giúp mẹ, vì chỗ lao động kiếm tiền chân chính đã tan hoang cả rồi. Đó là nơi bọn trẻ ngồi cả ngày không làm gì vì không có gì để làm và không biết làm gì với đời mình, chỉ thấy mình như con kiến trong vũ trụ, cái vũ trụ đầy những poster quảng cáo nói dối rằng Thế giới này là của bạn (Le Monde est à Vous). Đó là nơi người ta không biết trút giận đi đâu nên đốt phá xe hàng xóm, và lúc nào cũng trong tâm thế muốn bắn một ai đấy, cớm thì tốt, mà không thì bất cứ ai.

Bên cạnh cấu trúc dàn trải tịnh tiến theo thời gian với các trường đoạn phân định bằng giờ, tiết tấu cũng chính là một trong những yếu tố làm nên thành công của La Haine. Trước những đoạn xung đột bao giờ nhịp độ cũng chậm, và thường là tĩnh, ví dụ như cảnh bộ ba ngồi với một cậu bé, không ai mở miệng, chỉ có cậu bé thao thao một mình. Sự đối lập đó với tình cảnh của bộ ba và dòng chữ phía sau lưng: Tương lai là của chúng mình (L’avenir est à nous) dẫn đến đối lập thảm hại giữa cảnh này và cảnh xuất hiện khẩu súng của Vinz ngay sau đó như một điềm báo. Từ đây, cao trào được đẩy dần, những diễn biến gay cấn cùng với tiết tấu nhanh hơn về phía cuối càng tạo ấn tượng hụt hẫng cho đoạn kết.

Về mặt diễn xuất, bộ ba Vincent Cassel, Hubert Koundé, và Saïd Taghmaoui là những lựa chọn không thể thay thế. Cả ba đều giữ tên thật vì trong quá trình tiền khởi quay, họ đã sống gần như trong phim để nhập tâm vào nhân vật. Giữ nguyên tên giúp bộ ba đóng được thật nhất có thể. Một da Trắng “blanc” Do Thái Vinz – không bị phân biệt chủng tộc bởi màu da nhưng cũng nóng nảy căm tức những thằng cớm đánh đập phân biệt đối xử với bạn bè mình. Đây là vai mà chính đạo diễn Kassovitz (anh nổi tiếng là diễn viên trước khi thành đạo diễn, đặc biệt với vai Nino trong Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain) cũng rất thích nhưng đã dành cho Vincent – người duy nhất anh tin giao cho vai này. Một Mọi đen “black” Hubert – người duy nhất trầm hơn, biết kiềm chế và hiểu bạn. Ngoài đời Hubert có bằng đại học môn Triết, nói tiếng Pháp như một giảng viên văn học và không biết hút thuốc, nhưng trong phim anh là một người khác, là Hubert boxer, bán ma túy, hút joint và trái tính với Vinz. Một A-rập “beur” (từ người Pháp gọi dân nhập cư Bắc Phi) Saïd – cậu bé liến thoắng, thân thiện và dễ bảo, hoàn toàn hợp với vai trung hòa giữa Vinz và Hubert. Ba người làm việc ăn ý đã cùng với đạo diễn xây dựng lời thoại trong nhiều tháng để dựng nên đúng hình ảnh Beur - Blanc - Black, một ẩn dụ đối lập với ba màu cờ Xanh – Trắng – Đỏ của Pháp tượng trưng cho Tự do – Bình đẳng – Bác ái. Trong quá trình quay, có những cảnh liền mấy phút không biên tập rất khó để không vấp thoại. Chính những lúc ấy các diễn viên lại ứng tác ngay tại chỗ những câu bông đùa thực sự tái hiện được thứ ngôn ngữ sống động đặc trưng của thanh niên ngoại ô Paris.

Về mặt hình ảnh, La Haine đặc biệt nhờ hậu kỳ chuyển toàn bộ phim quay màu sang đen trắng. Với nhiều người, nhất là người xem truyền hình, đây là một nhược điểm, vì không ai đủ kiên nhẫn để xem một tiếng rưỡi một phim chỉ cho cảm giác đang ở nửa đầu thế kỷ 20. Nhưng với những người mê điện ảnh, cái mẹo của dân làm phim ít tiền này lại càng nâng giá trị của bộ phim lên nhiều lần: không còn những phiền muộn bỏ rơi nội dung vì bị hút mắt vào một cô áo đỏ nào đi nhầm vào hình (trường đoạn ở trong Paris), không phát hiện ra những lỗi ánh sáng do thiếu thiết bị kỹ thuật (cảnh bộ ba ngồi không cùng cậu bé nói nhiều), và đặc biệt là giá trị vượt thời gian của sự kiện được nhấn mạnh: hơn mười năm sau, những câu chuyện được kể trong La Haine vẫn tiếp diễn trong cuộc sống thường nhật những vùng banlieue của Paris như thế và cũng thế ở nhiều nơi khác trên thế giới. Có rất nhiều cảnh quay ấn tượng mặc dù chi phí làm phim không nhiều. Đạo diễn Kassovitz rất muốn có một hình ảnh toàn cảnh khu ngoại ô từ trên cao, nhưng chỉ có thể dùng máy bay điều khiển từ xa cho flying-cam và chỉ có thể vượt nóc các khu nhà 10 tầng một chút. Cũng với lý do tài chính, những cú traveling đều bị giảm thiểu, hay gần như không có. Thay vào đó, các loại lens: long lens, short lens được dùng triệt để, khai thác đết hết mức những tính năng máy quay: bộ ba phía trước và hậu cảnh là Paris náo nhiệt đối lập với banlieue vừa bước ra, hoặc cảnh Vinz lần đầu chứng kiến bắn nhau ngay trước quán bar chỉ vì một cơn giận. Góc máy thường cố định, khuôn hình luôn tạo cảm giác bị động. Gương đặc biệt được sử dụng nhiều lần cho phép nhà làm phim chơi với khuôn hình, ép chặt không gian lại gây cảm giác gò bó. Camera là chính chúng ta, đứng một chỗ nhìn mọi chuyện diễn ra mà không làm được gì: cảm giác vô vọng, dồn nén tăng lên từ đó.

Bối cảnh gần như để mộc: nhóm làm phim may mắn tìm được những địa điểm quay gần như không phải động chạm gì. Cửa kính vỡ không cần đập cho vỡ, những khu nhà bỏ hoang tan tành cũng sẵn tan tành… Dường như bộ phim đã sát với thực tế nhất có thể, và đậm chất tài liệu thời sự cho dù Kassovitz vẫn luôn thiết tha làm một La Haine nuột nà và coi nó hoàn toàn là hư cấu (fiction).

Cũng với mục đích làm phim truyện nhưng phản ảnh đúng nhất thực tại, âm nhạc trong phim lại một lần nữa không giống với bất cứ phim nào: Không có một bài hát hay đoạn nhạc nào được đặt viết riêng cho phim cả, và phim hầu như không dùng nhạc. Kassovitz luôn cho rằng một phim hay và nội dung đủ mạnh thì không bao giờ cần đến âm nhạc để hỗ trợ cảm xúc người xem. Với La Haine, anh đã chứng minh được điều đó. Nhạc chỉ được nghe thấy (không bao giờ đến nửa bài) thực sự qua radio (cảnh ở nhà Hubert) hoặc qua cassette lúc bộ ba tới chỗ tập break dance của các bạn, đúng như cách chúng ta nghe nhạc đây một chút, kia một chút trong cuộc sống thường ngày. Một bài duy nhất được “đầu tư” là do đạo diễn chơi thân với bạn nhạc Assasin, mời DJ Cut Killer nổi tiếng (cũng là bạn Kassovitz và đóng vai chính mình) mix một bài của Assasin với bài hát Non, je ne regrette rien của Edith Piaf để giữ được chất thật là Pháp. Về biên tập âm thanh, cùng với việc chuyển từ màu sang đen trắng, phim cũng chuyển toàn bộ âm thanh stereo sang mono cho… đồng bộ.

Ngoài những yếu tố kỹ thuật phong cách “hiện thực” đó, La Haine còn có nhiều chi tiết mang tính biểu tượng thú vị, bên cạnh những gợi nhắc các phim kinh điển đỉnh cao của Martin Scorsese mà Kassovitz vẫn ngưỡng mộ. Câu chuyện rất black comedy bộ ba được nghe kể khi vào Paris là một ví dụ. Ông cụ nhỏ thó ở toilet công cộng bắt đầu bằng một câu: Không gì sướng bằng đại tiện tử tế! và kết chuyện bằng một người chết cóng chỉ vì muốn được hưởng cái quyền cơ bản nhất của con người, một cách tử tế, là đại tiện.

Một ví dụ khác là hình ảnh con bò đi trong phố – rất siêu thực – mục đích tác giả là ám chỉ thành ngữ “Mort aux vaches” nghĩa là “Cớm chết đi”, nhưng cũng khiến ta nghĩ tới ảo giác của Vinz khi bị ám ảnh bởi ý tưởng trả thù, hoặc một cách thoát ra khỏi thực tại. Sau này Still live (2006) của Jia Zhangke, cũng là một phim fiction-documentary, cũng có một hình ảnh siêu thực người đi trên trời trong bối cảnh rất thực với bức tường đổ đè chết người.

Quay lại với La Haine, chi tiết mà ai đã xem Taxi Driver (1976) đều nhận ra ngay là cảnh Vinz giơ ngón tay trước gương và nhắc đi nhắc lại y như Travis đã làm “Huh! Huh! You talkin’ to me? You talkin’ to me?” đồng thời cũng hiểu ra ý so sánh sự trống rỗng và không mục đích của Vinz và Travis. Kassovitz còn nhắc đến Mean streets (1973) qua cách giới thiệu ba nhân vật chính rất đồ họa – tên của bộ ba lần lượt xuất hiện tự nhiên không gượng ép: Saïd ký tên kiểu graffitti trên thùng xe cảnh sát, Vinz đeo chữ tên mình ở ngón tay và tên Hubert được phóng trên poster quảng cáo phòng tập boxing của cậu. Scorsese từng đặt tiêu đề các chương sách theo tên các nhân vật của mình trong Mean streets - phim Kassovitz thích nhất.

Vẫn còn có quá nhiều điều để nói về La Haine. Sau gần mười lăm năm, có hơn 400 cuốn sách trích dẫn bộ phim trong những nghiên cứu về điện ảnh, nghệ thuật và đặc biệt là các vấn đề chính trị xã hội. Hiphop America (Nelson George) nhắc đến La Haine như một đại diện cho văn hóa Hiphop Pháp những năm đầu thập kỷ 90 thế kỷ 20; Affaires de Famille: The family in contemporary French culture and Theory (Gia đình trong văn hóa Pháp đương đại và lý thuyết - Marie-Claire Barnet, Edward Welch); Badlands of the republic (Miền đất xấu của nền cộng hòa - Mustafa Dikeç) nói về mối quan hệ giữa không gian và chính trị và chính sách đô thị hóa của Pháp lấy La Haine làm minh họa cho sự chống đối và nổi dậy của tuổi trẻ. Cuốn sách đầy đủ nhất viết riêng về bộ phim là La Haine (Mathieu Kassovitz, 1995) của Ginette Vincendeau. Cuốn sách giới thiệu rất chi tiết về dự án của đạo diễn, về đoàn làm phim, những khó khăn họ gặp phải khi làm một phim độc lập kinh phí thấp, và bị từ chối tài trợ thế nào khi không chịu sửa kịch bản cho thêm tính thị trường. Quyển sách viết về cơn gió chủ nghĩa hiện thực mới mà La Haine là đại diện, và phân tích câu chuyện, phong cách cũng như tư tưởng của bộ phim. Như vậy có thể hình dung mức độ lan tỏa của La Haine tác động tới mức nào, giúp cho Kassovitz nhận được giải Cành cọ vàng cho Đạo diễn xuất sắc nhất và giải César cho Phim hay nhất cùng với rất nhiều giải khác, điều mà chính anh cũng không ngờ đến.

Khi ấy, Kassovitz mới 28 tuổi.

Sau này khi đã đạt nhiều thành công ở Hollywood, Kassovitz vẫn tự hào khi gặp những người trẻ trong ngành cảnh sát và được chia sẻ rằng họ thi vào ngành vì La Haine. Những anh cớm trẻ ấy muốn chứng minh trên đời có nhiều cớm tốt hơn cớm xấu, cũng như muốn cố gắng thay đổi sự thực đau lòng mà La Haine hơn một thập kỷ trước đã lên tiếng, và tiếc là đến nay vẫn còn tính thời sự.

Nghiêm Quỳnh Trang

References:

- La Haine (Mathieu Kassovitz, 1995), Ginette Vincendeau, University of Illinois Press, 2005

- Hiphop America, Nelson George, Penguin Books, 1999

- www.mathieukassovitz.com - interview du Fazine Steadicam, 1998

- La Haine (DVD) - Edition Collector 10 ans - Commentaire audio de Mathieu Kassovitz en 1999

- La Haine (Criterion Collection) - New English audio Commentary by Mathieu Kassovitz, 2005

Không cho độc thân

2010-04-29T18:10:00.006+07:00

Tội lỗi gì mà không cho tôi độc thân. Không độc thân thì tôi lên xe bông thế nào được??!

Xe bông thì đỗ ở một phương, tôi thì ở một phương, còn phường thì tất nhiên là ở quê nhà. Phường ở quê nhà vui vẻ bảo bố tôi rằng để được chứng nhận độc thân, tôi cần viết một cái giấy gọi là giấy cam đoan chưa từng kết hôn, và ký vào, và xin dấu xác nhận chữ ký ấy là chữ ký của tôi mà không cần xác nhận nội dung gì sất của cơ quan lãnh sự bên này. Thế là tôi hì hục cam đoan hì hục ký, hì hục 2 lần ra xếp hàng tại cái ĐSQ to to có mấy cái guichet nhỏ nhỏ, trong mấy cái guichet nhỏ nhỏ có mấy bác mấy chị nói to to. Đến lần xếp thứ 2 sau khi lặn lội qua cả thành phố mới tới lượt, thì một bác trong số ấy tuyên bố không chứng nhận cái thể loại này, và dúi cho tôi một mẫu đơn khác, đề nghị lần sau tới thì mang theo giấy của phường ở quê nhà xác nhận tôi độc thân. Thế là tôi không có cả trứng lẫn vịt. Thế là vịt bảo trứng mày nở đi thì tao mới ra được, trứng bảo vịt mày không đẻ thì làm gì có tao. Thế là không ai cho tôi độc thân. Không độc thân thì tôi lên xe bông thế nào được? Xe bông thì đỗ ở tận đâu đâu... xa miết mải mù khơi.

Không mặt trời - Có khi nào sẽ còn một bức thư cuối?

2010-04-19T18:57:00.003+07:00

Sans Soleil (1985) - Chris Marker - P. cuối

Và ở chỗ này, 3 đứa trẻ từ Iceland của mình sẽ tới xen vào. Mình đã lấy lại trọn vẹn cảnh quay, thêm vào đoạn kết này một chút mờ ảo, khuôn hình chập chờn dưới sức gió quật vào bọn mình trên mỏm đá, mọi thứ mà mình cắt đi “cho sạch sẽ” có khi còn nói nhiều hơn cả những gì còn lại mà mình nhìn thấy vào giây phút ấy, vì sao mình lại giữ nó xa mình hết cỡ, zoom hết cỡ, cho tới tận phần 25 cuối cùng của giây… Thành phố Heimaey tan ra phía dưới bọn mình. Và 5 năm sau khi Haroun Tazieff gửi cho mình cái anh đã quay ở cùng chỗ đó, mình chỉ thiếu mỗi cái tên để hiểu ra rằng thiên nhiên đã tự làm lấy những lễ Dondo-yaki cho chính nó. Núi lửa của đảo đã thức dậy. Mình đã xem những hình ảnh này, và cứ như thể cả năm 65 vừa được bao phủ bởi tro tàn.

Vậy là chỉ phải đợi, và hành tinh sẽ tự mình vận hành Thời gian. Mình đã thấy lại nơi từng là cửa sổ của mình, thấy những mái nhà và những ban công quen thuộc, những mốc đường đi bộ mình đi hàng ngày qua thành phố, và xuống tận nơi mỏm đá nơi mình gặp lũ trẻ. Con mèo đi tất trắng mà Haroun có nhã ý ghi hình lại cho mình tất nhiên đã tìm thấy chỗ cho nó, và mình nghĩ là trong số tất cả những người cầu nguyện Thời gian, kẻ đã rải mốc suốt chuyến đi này, đúng nhất vẫn là người phụ nữ ở Gotokuji, người chỉ đơn giản nói với cô mèo Tora: Mèo yêu quý, cho dù con ở đâu, mong con an lành.

Và rồi chuyến đi, đến lượt chính nó bước vào trong Zone. Hayao đã cho mình xem những hình ảnh mốc thếch Thời gian, tự do thoát khỏi dối trá đã kéo dài sự tồn tại của những khoảnh khắc bị Vòng xoáy trôn ốc nuốt lấy.

Khi mùa xuân tới, khi từng con quạ báo hiệu cất những tiếng kêu nửa tông, mình lên đoàn tàu xanh tuyến Yamanote và xuống ga Tokyo, ngay cạnh bưu điện trung tâm. Dù phố xá có vắng tanh, mình vẫn đợi đèn đỏ - đúng kiểu Nhật – để dành chỗ cho những linh hồn ô tô bị tai nạn. Dù không đợi bức thư nào, mình vẫn dừng trước thùng thư, vì cần phải thành kính trước những linh hồn thư bị xé, và trước ô cửa dành cho thư hàng không, để chào những linh hồn thư không bao giờ được gửi. Mình đo sự phù du không chịu nổi của phương Tây chẳng bao giờ thôi ưu ái hữu vi hơn vô vi, hữu ngôn hơn vô ngôn. Mình đi bộ dọc những gian hàng bán quần áo. Mình nghe thấy từ xa giọng ông Akao dội lại từ các loa… cao hơn nửa tông. Rồi mình đi xuống hầm nơi bạn mình, một tay gàn, bận rộn với những graffiti điện tử. Cuối cùng ngôn ngữ của cậu ấy chạm tới mình, bởi cậu ấy nói với một phần trong ta nơi khăng khăng vẽ ra những nét nghiêng trên những bức tường nhà tù. Một mẩu phấn viền theo những đường viền của cái không có, hoặc thôi không còn, hoặc chưa có. Chữ viết tay mỗi chúng ta dùng để lập ra danh sách “những thứ làm tim ta đập nhanh”, để cho đi, hay để xóa. Đó là lúc thi ca được sáng tạo bởi mỗi người, và sẽ có cả đà điểu ở trong Zone nữa.”

Anh viết cho tôi từ Nhật Bản, anh viết cho tôi từ châu Phi. Anh viết cho tôi rằng bây giờ anh có thể tập trung nhìn vào gương mặt người phụ nữ ở chợ Praia mà hình ảnh lưu lại chỉ dài bằng đúng một frame hình.

Có khi nào sẽ còn một bức thư cuối?

Không mặt trời - Ký ức

2010-04-15T17:28:00.011+07:00

Sans Soleil (1985) - Chris Marker - P.10

Mỗi lần trở về từ châu Phi, anh đều dừng chân ở đảo Sal, nơi thực ra là một đảo đá muối giữa Đại Tây Dương. Ở cuối hòn đảo, vượt qua làng Santa Maria và khu nghĩa trang có những bia mộ sơn vẽ. Chỉ cần bước thẳng về phía trước là gặp sa mạc.

Anh viết cho tôi “Mình đã hiểu những ảo ảnh. Bỗng chốc, người ta ở trong sa mạc như đang ở trong đêm. Những gì không phải sa mạc bỗng không còn tồn tại. Những hình ảnh hiện ra ta không còn tin vào đó nữa.

Mình đã viết cho bạn rằng có những con đà điểu ở Ile-de-France chưa nhỉ? Cái tên Ile-de-France nghe có vẻ lạ lùng, trong Ile-de-Sal – Đảo Sal. Ký ức của mình chống chất lên 2 ngọn tháp: tháp của lâu đài đổ nát Montepilloy giam cầm Jeanne d’Arc, và tháp ngọn hải đăng ở cực nam đảo Sal, một trong những hải đăng cuối cùng còn chạy bằng dầu.

Ngọn hải đăng có mặt trong Sahel trông như một miếng cắt dán nếu không nhìn thấy biển, bên bờ cát và muối. Nhóm bay của những chuyến xuyên lục địa thay phiên ở Sal. Bọn họ mang lại cho nơi biên giới của vô vi này một nét chấm phá là khu resort bên bờ biển càng làm cho phần còn lại thêm không thực. Họ cho những con chó lang thang trên bãi biển ăn.

Mình thấy mấy con chó của mình đêm nay có vẻ bồn chồn, mình chưa bao giờ thấy chúng chơi với biển như thế. Sau đó mình hiểu ra khi nghe đài Hongkong: hôm ấy là ngày đầu năm mới âm lịch, và lần đầu sau 60 năm, cung Tuất và cung Thủy giao nhau.

Ở xa kia, cách 18.000 cây số, một bóng duy nhất dừng bất động giữ những bóng dài chuyển động khi ánh sáng tháng Giêng dạo bước trên đất Tokyo: bóng của nhà sư Asakusa.

Bởi năm Tuất cũng bắt đầu ở Nhật Bản. Những ngôi đền đầy chật khách đến ném tiền xu và cầu nguyện kiểu Nhật: một lời nguyện cầu trườn vào cuộc sống mà không làm nó gián đoạn.

Lạc nơi tận cùng thế giới, trên hòn đảo Sal của mình, đồng hành là mấy con chó nhảy cỡn lên, mình nhớ về tháng giêng ở Tokyo, hay đúng hơn là mình nhớ về những hình ảnh đã quay vào tháng giêng ở Tokyo. Chúng bây giờ đã thay thế cho ký ức mình. Chúng là ký ức của mình. Mình không rõ người ta làm thế nào nhớ được mọi việc, những người không quay phim, không chụp ảnh, không ghi âm… Loài người làm thế nào để nhớ nhỉ? Mình biết rồi: người ta viết Kinh Thánh. Kinh Tân ước, ấy là băng từ vô tận của thời gian sẽ không ngừng tự đọc lại để biết rằng mình đã tồn tại. Trong khi chúng ta đợi tới năm 4001 và ký ức trọn vẹn, đây là cái những lời tiên tri trong năm mới ta rút ra từ những chiếc hộp lục giác dài có thể hứa hẹn: Thêm một chút quyền lực với ký ức đi từ trạm này sang trạm khác, như Jeanne d’Arc, mà một tin sóng ngắn từ đài Hongkong bắt được trong một chương trình radio ở CapeVerde phát tới tới Tokyo, mà ký ức về một màu cụ thể trên một phố nảy lại trên một nước khác, một khoảng cách khác, một âm nhạc khác, bất tận.

Ở cuối con đường ký ức, chữ Ile-de-France viết thể biểu ý không kém phần bí ẩn hơn chữ Tokyo viết thể Kanji trong ánh sáng huyền diệu của năm mới. Hẳn là mùa đông Ấn Độ. Cứ như thể không khí là yếu tố đầu tiên thoát ra thanh khiết từ những nghi lễ không đếm xuể mà người Nhật dùng để tẩy uế năm cũ bước sang năm mới. Một tháng tròn chắc đủ cho họ hoàn thành các nhiệm vụ bởi lễ độ đối với Thời gian. Điều thú vị nhất là những gì thu được tại đền Tenjin thờ chim Uso, vị thần theo truyền thống sẽ ăn hết mọi lời dối trá trong năm tới, và theo một vị khác biến chúng thành lời nói thật.

Nhưng cái đã khoác cho phố phường màu sắc tháng Giêng ấy, cái đã khiến nó bỗng dưng thật khác chính là những tấm kimono. Trên phố, trong tiệm, trong văn phòng, ngay cả tại nơi giao dịch chứng khoán ngày mở cửa, những cô gái lấy ra những bộ kimono mùa đông có cổ lông. Thời điểm này trong năm, những người Nhật khác có thể phát minh ra tivi màn hình siêu phẳng, tự tử bằng cưa máy, hay chinh phục 2/3 thị trường sản phẩm bán dẫn thế giới. Tốt thôi: bạn chỉ nhìn thấy những cô gái này…

15 tháng 1 là ngày của tuổi 20, một lễ nghi bắt buộc trong cuộc đời một thiếu nữ Nhật Bản. Những nhân viên thành phố chia những gói nhỏ đầy quà, sách lịch, sách hướng dẫn: làm sao để trở thành một công dân tốt, một người mẹ tốt, một người vợ tốt. Trong ngày này, mọi thiếu nữ 20 tuổi đều có thể gọi về gia đình miễn phí dù ở bất cứ đâu trên đất Nhật. Công việc, gia đình, và tổ quốc: đây là phòng đợi của tuổi trưởng thành. Thế giới của những Takenodo và những ca sỹ rock rời xa như tên lửa. Các diễn giả giải thích xã hội đợi họ những gì. Phải mất bao nhiêu lâu mới quên đi được bí mật?

Và khi tất những hội hè kết thúc, chỉ còn lại việc thu nhặt những đồ trang trí, những phụ kiện của lễ hội, và đốt chúng lên thành một lễ hội.

Đây là Dondo-yaki. Một lễ shinto ban phép lành cho những gì còn sót lại, những gì có quyền được bất tử, như những con búp bê ở Ueno. Trạng thái cuối cùng trước khi biến mất trong tính cảm động của sự vật. Daruma linh hồn chột mắt ngự trên đỉnh ngọn lửa đốt rác. Việc từ bỏ cũng cần phải là một lễ hội, việc xé toang cũng cần phải là một lễ hội, việc vĩnh biệt tất cả những gì đã mất, đã hỏng, đã dùng, cần được tôn vinh bởi lễ nghi. Nhật mới là nơi toại nguyện ước mong của nhà văn Pháp de Montherlant muốn tổ chức ly dị như một lễ thánh. Thời khắc duy nhất gây hoang mang của tập tục này là vòng tròn các em nhỏ đập gậy xuống đất. Mình chỉ có duy nhất một cách giải thích – cho dù với mình cách này mang vẻ một nghi thức ấm cúng nho nhỏ: ấy là để đuổi chuột đi.

Không mặt trời - Cho tôi xin lỗi

2010-03-12T02:09:00.001+07:00

Sans Soleil (1985) - Chris Marker - P.9

Ngày 15 tháng 5 năm 1945, 7 giờ sáng, trung đoàn bộ binh 382 Mỹ tấn công một quả đồi ở Okinawa mà họ tự đặt lại tên là “Dick Hill”. Mình cho rằng người Mỹ tưởng chiếm được đất Nhật, rằng họ chẳng biết gì về nền văn minh Ryukyu. Mình cũng thế, ngoài một điều là những gương mặt phụ nữ ngoài chợ ở Itoma nói với mình về Gauguin nhiều hơn cả về Utamaro. Suốt hàng thế kỷ làm phận chư hầu mơ mộng, Thời gian không trôi trên quần đảo này, sau rồi đổ vỡ. Sở hữu những hòn đảo để biến phụ nữ thành nơi ký thác các ký ức chăng? Mình hiểu ra rằng cũng như ở Bijago tri thức kỳ diệu được truyền qua những người đàn bà. Mỗi cộng đồng có một nữ tu, gọi là Noro, chủ trì mọi lễ nghi trừ đám ma. Người Nhật bảo vệ vị trí của họ từng inch một, đến cuối ngày, hai nửa trung đội gom góp lại của Đại đội L chỉ lên được tới nửa đồi. Một quả đồi như nơi mình đi theo một nhóm người làng tới lễ tẩy uế.

Noro giao tiếp với các vị thần biển, thần mưa, thần đất, thần lửa. Mọi người đều quí rạp trước Đức thánh-Chị - tuyệt đối là ánh phản chiếu của mối quan hệ ưu ái giữa người em trai và người chị gái. Ngay cả khi đã chết, người chị vẫn có ưu thế linh thiêng.

Bình minh lên người Mỹ rút quân. Cuộc chiến tiếp diễn thêm hơn một tháng nữa trước khi hòn đảo đầu hàng, và đổ nhào vào thế giới hiện đại. Hai mươi bảy năm dưới sự thâu tóm của người Mỹ, sự tái thiết vương quyền Nhật gây tranh cãi: 2 dặm cách những đường trượt bowling và những trạm xăng, Noro vẫn tiếp tục chuyện trò với các thánh thần. Sau bà, cuộc nói chuyện sẽ ngừng hẳn. Những người em trai sẽ không còn được biết rằng người chị gái đã khuất sẽ trôm nom họ.

Khi quay phim nghi lễ này mình biết là mình đang dự vào đoạn kết một điều gì đó. Những nền văn hóa kỳ diệu mất dần để lại các dấu vết cho những kẻ kế thừa. Nền văn hóa này thì không để lại cho ai nữa cả. Đổ vỡ trong lịch sử đã quá nặng nề. Mình đã chạm vào đổ vỡ ấy trên đỉnh đồi, cũng như mình đã chạm vào miệng hố nơi 200 cô gái đã dùng lựu đạn để tự sát còn hơn là sống qua tay người Mỹ. Người ta chụp ảnh trước hố. Đối diện nơi ấy có bán bật lửa lưu niệm mang hình lựu đạn.

Trên máy của Hayao chiến tranh giống như những bức thư bị đốt, rách ra trong lưỡi lửa. Mã tên của Trân Châu Cảng là Tora, Tora, Tora: tên của cô mèo đôi vợ chồng ở Gotokuji cầu nguyện. Vậy là mọi chuyện này bắt đầu bởi cái tên của một con mèo được đọc lên 3 lần.

Ngoài khơi Okinawa, những kamikaze tấn công hải quân Mỹ. Họ sau này đã trở thành huyền thoại. Họ rõ ràng sẵn sàng cho điều này tốt hơn những đơn vị đặc nhiệm đẩy những tù binh vào băng giá Manchuria rồi vào nước nóng để xem thịt rời khỏi xương nhanh đến mức nào. Cần phải đọc những bức thư cuối cùng mới biết được không phải mọi kamikaze đều tự nguyện, cũng không phải họ đều là những samurai cuồng tín. Trước khi uống chén sake cuối cùng, Ryoji Uebara đã viết: “Tôi luôn nghĩ rằng nước Nhật phải sống tự do để được sống vĩnh cửu. Hôm nay dưới một chế độ cực quyền mà nói như vậy nghe có vẻ ngu ngốc… Những kamikaze phi công chúng tôi là những cỗ máy, chúng tôi không có gì để nói, trừ việc van xin những nhà yêu nước của chúng tôi biến nước Nhật thành một nước lớn như chúng tôi hằng mơ. Trên máy bay tôi là một cỗ máy, một miếng kim loại có từ tính tự dán mình vào một hàng không mẫu hạm, nhưng một khi dưới đất tôi là một con người, với những tình cảm, với những đam mê… Hãy tha thứ cho tôi vì những suy nghĩ lộn xộn này. Tôi để lại cho mọi người một hình ảnh ưu tư về mình, nhưng sâu thẳm bên trong tôi hạnh phúc. Tôi đã nói chân thành. Cho tôi xin lỗi.”

To be continued

What time is it there?

2010-03-06T07:55:00.005+07:00

Bên ấy mấy giờ rồi?

Bên kia thế giới? Bên kia lục địa? Hay bên kia nỗi buồn?

Bên kia nỗi buồn vẫn là nỗi buồn.

Hsiao-Kang ở Taipei chỉnh giờ mọi đồng hồ chạm tới được sang giờ Paris.

Shiang-Chyi đeo đồng hồ có hai múi giờ Paris - Taipei mua của Hsiao-Kang.

Mẹ Hsiao-Kang nấu bữa tối vào nửa đêm cho hợp giờ cơm với người chồng đã mất.

(Phim What time is it there? - Tsai Ming Liang - 2001)

Thời gian hiện hữu khắp nơi dưới hình thức những cái đồng hồ, kim vẫn quay, người chết không thấy về, mà sao đời người sống cũng không trôi?

Mình cũng sống hai múi giờ, đuổi nhau 6 tiếng, không khi nào bắt kịp.

Ngày mai ở đây sẽ tuyết. Bên ấy bây giờ nắng đã lên chưa?

Không mặt trời - Vertigo

2010-02-26T22:04:00.002+07:00

Sans Soleil (1985) - Chris Marker - P.8

Anh viết cho tôi về một bộ phim duy nhất có khả năng vẽ chân dung thứ ký ức bất khả - ký ức điên. Một bộ phim của Hitchcock: Vertigo – Chóng mặt. Trong vòng xoáy phần giới thiệu phim, anh thấy Thời gian bao phủ một vùng ngày càng rộng hơn khi nó lùi ra xa, một cái xoáy có phút chốc hiện tại nén lại, bất động, con mắt… Ở San Francisco anh đã hành hương về tất cả những hiện trường quay của phim: cửa hàng hoa Podesta Baldocchi, nơi James Stewart theo dõi Kim Novak. Anh ta là tay thợ săn, nàng là con mồi – hay là ngược lại nhỉ? Gạch lát sàn không đổi. Anh ta đã chạy xe suốt những con đồi San Francisco nơi James Stewart theo đuổi Kim Novak – Madeline. Có vẻ như đấy là trinh thám, bí hiểm, án mạng – nhưng thực ra đấy là về quyền lực và tự do, về phiền muộn và lóa mắt, được mã hóa rất cẩn thận trong những vòng xoáy mà ta có thể lầm lẫn, và không phát hiện ra ngay lập tức thực tế cái chóng mặt bởi không gian chính là cái chóng mặt của thời gian. Anh ta đã lần theo mọi dấu vết, cho tới tận khu nghĩa địa ở Mission Dolores nơi Madeline tới cầu nguyện trên nấm mồ một người phụ nữ chết đã lâu mà có lẽ nàng chưa từng quen biết. Anh ta đã theo đuổi Madeline – như là Scottie đã từng làm, tới bảo tàng Bắc đẩu Bội tinh (Legion of honor), phía trước chân dung một người phụ nữ đã chết mà hẳn nàng cũng chưa từng quen biết. Và trên bức chân dung, cũng như trên tóc Madeline, là vòng xoáy thời gian.

Khách sạn nhỏ thời Victoria nơi Madeline biến mất bản thân nó cũng đã biến mất. Bê-tông đã thay vào đấy, trong góc giữa Eddy và Gough. Ngược lại, khúc cây tùng vẫn còn ở Muir Woods. Trên đó Madeline đã vạch dấu khoảng cách ngắn ngủi giữa 2 đường đồng tâm đo tuổi của cây và nói, “Tôi ra đời ở đây… và đã chết ở đây.” Anh nhớ về một bộ phim khác mà đoạn này cũng được nhắc lại: cây tùng đó là cái cây ở trong Vườn Thực vật ở Paris, và bàn tay chỉ một điểm phía ngoài thân cây – ở phía ngoài thời gian.

Con ngựa vẽ ở San Juan Bautista, mắt nó trông giống như mắt Madeline: Hitchcock không phát minh ra cái gì cả, mọi thứ đã sẵn đấy rồi. Anh ta chạy dưới những mái vòm lối đi như là Madeline chạy về phía cái chết – Mà có đúng là cái chết của nàng không? Từ cái tháp giả này – thứ duy nhất Hitchcock thêm vào – ông tưởng tượng Scottie chìm đắm trong điên cuồng của tình yêu, thấy không thể sống nổi với ký ức mà không xuyên tạc nó, phát minh ra một bản thể khác của Madeline trong một chiều thời gian khác, một Zone có lẽ chỉ thuộc về ông, nơi mà ông có thể giải mã câu chuyện không thể giải mã bắt đầu từ cầu Cổng Vàng khi anh ta kéo nàng lên từ vịnh San Francisco, khi anh ra cứu nàng thoát chết trước khi ném nàng trở lại với cái chết – hay là ngược lại nhỉ?

Ở San Francisco mình đã “hành hương” về với bộ phim đã từng xem 19 lần. Ở Iceland mình đặt viên gạch đầu tiên cho bộ phim tưởng tượng. Mùa hè ấy mình gặp ba đứa trẻ trên đường và một ngọn núi lửa vừa phun trào từ biển. Lại một vụ sắp đặt… Những phi hành gia Mỹ vừa mới tập luyện trước khi lên Mặt Trăng trong góc này Trái đất nơi có vẻ tương đồng, mình thấy ngay một décor khoa học viễn tưởng, phong cảnh một hành tinh khác – à mà không, đó là hành tinh của chính chúng ta đối với ai đó đến từ đâu đó rất xa. Mình tưởng tượng anh ta bước tới trên mặt đất núi lửa dính nơi gót giày, với một vẻ nặng nề của anh thợ lặn. Bỗng nhiên anh ta sẩy chân, và bước tiếp theo đã là một năm sau, anh ta bước trên một lối mòn gần biên giới Hà Lan, dọc theo một khu bảo tồn chim biển.

Điểm khởi đầu là như thế. Nhưng vì sao lại có khoảng hụt thời gian ấy, mối liên hệ ký ức ấy? Là thế đấy, không thể hiểu nổi. Anh ta không đến từ một hành tinh khác, mà đến từ tương lai. 4001, thời điểm não người đã được sử dụng trọn vẹn. Tất cả hoạt động hoàn hảo, mọi thứ chúng ta đều có thể cho ngủ đi được, thậm chí cả trí nhớ. Kết quả logic: một trí nhớ trọn vẹn là một trí nhớ được gây mê. Sau nhiều câu chuyện về những người mất trí nhớ, đây là chuyện về một người mất khả năng quên… - và nhờ một bản năng lạ lùng, thay vì tự hào về điều đó và khinh khi nhân loại trong quá khứ đen tối, kẻ này lại trở nên tò mò, và rồi đầy lòng trắc ẩn. Trong thế giới nơi anh ta tới, gợi một ký ức, xúc động trước một chân dung, rung cảm với âm nhạc chỉ còn là những dấu hiệu của một thời tiền sử dài và nhức nhối. Anh ta muốn hiểu. Những tật nguyền của thời gian, anh thấy chúng là một sự bất công, và với sự bất công ấy anh phản ứng như Che, như người trẻ những năm 60, với lòng phẫn nộ. Anh là người thuộc Thế giới thứ ba của thời gian. Ý tưởng về nỗi bất hạnh đã từng tồn tại trong quá khứ trên hành tinh mình khiến anh ta không chịu nổi, cũng như đói nghèo tồn tại trong thời của họ đối với họ (những người trẻ).

Anh ta hiển nhiên sẽ thất bại. Nỗi bất hạnh anh ta tìm ra không tác động tới anh cũng như đói khổ ở một nước nghèo là điều không hình dung nổi đối với trẻ em ở một nước giàu. Anh ta đã chọn rời bỏ những đặc quyền của mình, nhưng không từ bỏ đặc quyền là được chọn. Điểm tựa duy nhất cho anh ta chính xác là cái đã ném anh vào cuộc tìm kiếm phi lý này: một chùm nhạc của Mussorgsky. Những bài hát vẫn được hát trong thế kỷ 40. Ý nghĩa của chúng đã không còn, nhưng đó là lần đầu tiên anh ta nhận ra được sự có mặt của điều anh ta không hiểu, điều liên quan tới nỗi bất hạnh và ký ức mà anh ta phải hiểu cho bằng được, và về phía ấy anh bắt đầu bước chậm chạp và nặng nề.

Tất nhiên là mình sẽ chẳng bao giờ làm bộ phim ấy. Nhưng mình nhặt nhạnh những décor cho nó, nghĩ ra cho nó những bước ngoặt, đặt vào trong đó những tạo vật yêu thích, mà mình còn nghĩ cho nó cả một cái tên nữa, đó là những giai điệu của Mussorgsky: Không mặt trời.

To be continued...

Không mặt trời - Nỗi khiếp sợ. Nó có mặt và có tên.

2010-02-24T07:04:00.007+07:00

Sans Soleil (1985) - Chris Marker - P.7

Anh viết cho tôi: “Ở tận cuối những khu chợ thiết bị điện tử mà những cô nàng quá khích dùng làm đồ trang sức, trong bản nhạc Tokyo có một thứ đặc biệt mà sự hiếm hoi ở châu Âu kết buộc mình án lưu đày âm thanh thực: đó là nhạc của những trò chơi điện tử.

Họ được chạm khảm hẳn vào bàn, ta có thể uống, ta thể ăn trong khi vẫn đang chơi. Họ mở ra về mặt phố. Khi nghe họ ta có thể chơi trong trí nhớ.

Mình đã thấy những trò chơi này ra đời ở Nhật. Rồi mình gặp lại chúng khắp nơi trên thế giới, nhưng có một chi tiết khác: từ đầu đấy là một trò chơi nối tiếng: một loại chiến đấu phản sinh thái học mà người chơi phải giết ngay khi ló ra đầu của những tạo vật mà mình chưa xác định được ấy là những con chuột đồng hay là những chú hải cẩu con. Bây giờ đến lượt những khác biệt Nhật Bản: thay vào những con thú là những cái đầu người lờ mờ được xác định bằng một miếng étiquette. Trên đỉnh là Chủ tịch – tổng giám đốc. Trước ông này là phó chủ tịch và các giám đốc. Ở hàng đầu là những trưởng bộ phận và giám đốc nhân sự. Anh chàng mà mình quay phim này đập tới tấp những thứ bậc này với một năng lượng đáng ghen tị cho mình thấy rằng trò chơi này với cậu ta hoàn toàn không phải là phúng dụ, rằng cậu ta có những suy nghĩ rất rõ ràng về những cấp trên này của mình. Vậy hiển nhiên vì sao mà con rối đại diện cho vị giám đốc nhân sự thường xuyên bị đập mạnh đến nỗi nó nó không dùng được nữa, và người ta phải thay một con hải cẩu con vào đấy.

Hayo Yanianeko phát minh ra trò chơi điện tử với cái máy riêng. Để làm mình vui, anh bỏ vào đó những con vật mình yêu nhất: con mèo và con cú.

Anh chắc rằng chất liệu điện tử là thứ duy nhất có thể xử lý được tình cảm, ký ức và trí tưởng tượng.

Arsen Lupin của Mizoguchi, ví dụ thế, hay là Burakumin không kém phần giàu tưởng tượng hơn. Làm thế nào có thể khẳng định giới thiệu một loại người Nhật không tồn tại. Có, họ ở đó, mình đã thấy họ ở Osaka bán thân làm thuê ban ngày và ngủ ngay trên đất, từ thời Trung Cổ họ đã phải nai lưng làm những công việc bạc bẽo bẩn thỉu không ra gì, nhưng từ thời Minh Trị không có gì chính thức phân biệt đối xử họ, và tên thực sự của họ, những Eta, là một từ kiêng kị không được đọc lên. Họ là những phi-nhân (non-persons), làm sao mà thấy được họ, ngoại trừ bằng những phi-hình ảnh?

Những trò chơi điện tử là những bậc đầu tiên trong một kế hoạch máy móc hỗ trợ nhân loại, kế hoạch duy nhất dành cho trí thông minh một tương lai. Hiện giờ, triết học chưa vượt qua được của thời đại chúng ta được chứa đựng trong Pac-Man. Mình không biết là hy sinh những tờ 100 yên cho anh có làm anh thu phục được thế giới không. Có thể, bởi vì ang là ẩn dụ hình họa hoàn hảo nhất về số phận con người. Anh có thái độ đúng đắn trong những quan hệ quyền lực giữa cá nhân và môi trường, và anh báo cho chúng ta biết một cách giản dị rằng cho dù có một niềm vinh dự dành cho con số lớn nhất những cuộc tấn công thắng lợi, thì cuối cùng vẫn luôn luôn là một kết cục rất tệ.

Anh luôn hài lòng thấy cùng những bông cúc thược dược ấy xuất hiện trong những đám tang của người lẫn của thú. Anh tả cho tôi nghe về lễ tưởng niệm tổ chức tại sở thú ở Ueno dàng cho các con thú đã chết trong năm qua. Trong hai năm liền ngày than khóc này phủ thêm màu tang tóc bởi cái chết của một con panda – Còn nặng nề – theo báo chí – hơn cả cái chết của vị thủ tướng cũng xảy ra đồng thời. Năm ngoái người ta khóc rất nhiều. Giờ có vẻ như họ đã quen dần, chấp nhận việc mỗi năm cái chết cướp đi một con panda như là rồng mang đi những cô gái trẻ trong truyện cổ tích. Mình nghe thấy câu này: “Vách ngăn chia cắt cuộc sống với cái chết với chúng tôi không dày như là với người phương Tây.” Điều mình thường đọc thấy nhất trong mắt những người sắp chết là sự ngạc nhiên. Điều mình đang đọc được bây giờ trong mắt những trẻ em Nhật Bản là sự tò mò. Cứ như thể chúng đang cố - cốt để hiểu cái chết của một con vật – là nhìn chằm chằm xuyên qua cái vách ngăn kia.

“Mình trở về từ một đất nước nơi cái chết không phải là vách ngăn để bước qua mà là một con đường để đi tới. Cụ tổ của người Bijago đã tả cho chúng ta hành trình của những người chết, và làm thế nào họ đi từ đảo này sang đảo nọ theo một nghi thức nghiêm cẩn cho tới bờ biển cuối cùng, nơi họ đợi con tàu để tới thế giới bên kia. Nếu tình cờ ta gặp họ, điều tối quan trọng là không được nhận ra họ.

Những người Bijago là một phần của Guinea-Bissau. Trong một tài liệu cũ, Amilcar Cabral vẫy chào vĩnh biệt bờ biển – ông ta có lý, ông mãi mãi không bao giờ trở lại nơi này. Luís Cabral đã vẫy y như vậy 15 năm sau trên một chiếc ca nô mang chúng tôi trở lại. Guinea khi ấy đã trở thành một quốc gia và Luís là chủ tịch nước. Tất cả những người còn nhớ về chiến tranh đều nhớ về ông. Ông một nửa là em trai của Amilcar, sinh ra với hai dòng máu Guinea và Cape Verde, và ông là thành viên sáng lập của đảng PAIGC (Đảng châu Phi cho độc lập của Guinea và Cape Verde), một đảng kỳ lạ, đã thống nhất hai đất nước bị đô hộ trong một phong trào đấu tranh duy nhất, ông mong muốn trở thành người báo trước về một liên hiệp hai quốc gia. Mình đã nghe câu chuyện này từ những cựu chiến binh quân nổi dậy, những người đã chiến đấu trong những điều kiện phi nhân tính tới mức họ thương hại những người lính Bồ Đào Nha đã phải chịu những gì chính họ cũng phải chịu. Mình được nghe chuyện này, cùng với rất nhiều nhưng điều khác gây xấu hổ những ai đã dùng quá dễ dàng – cho dù là một lần, và do bất cẩn – từ “quân nổi dậy” (guerilla) để chỉ một phong cách làm phim nào đó… Một từ vào thời gian đó dính dáng tới rất nhiều những cuộc tranh cãi lý luận, và còn cả tới những chiến thắng xương máu trên mặt đất nữa.

Amilcar Cabral là người duy nhất dẫn dắt một cuộc chiến tranh nổi dạy thắng lợi, và không chỉ với nghĩa tiến công quân sự. Ông biết dân tộc ông, ông đã nghiên cứu về họ một thời gian dài, và ông muốn mỗi vùng được giải phóng trở thành tiên phong cho một kiểu xã hội khác. Những quốc gia xã hội biết phải phải trang bị cho binh lính bằng gì. Những nước dân chủ xã hội biết phải chất đầy các cửa hàng của dân bằng gì. Có thể cánh cực tả tha thứ cho lịch sử nhưng nếu quân nổi dậy như cá trong nước, ấy gần như là nhờ có Thụy Điển. Amilcar không sợ những cái khó hiểu, và ông biết cả những cái bẫy. Ông viết: Người ta nói rằng chúng tôi đứng trước một dòng sông lớn đầy sóng gió và bão tố, có những người cố vượt qua và những người chết chìm, nhưng họ không có lựa chọn nào khác ngoài sang bờ bên kia…

Và bây giờ chuyển cảnh sang Cassaca, ngày 17 tháng 2 năm 1980 – nhưng để hiểu đúng về nó cần phải đẩy nhanh thời gian lên nữa: một năm sau, chủ tịch nước Luís Cabral sẽ bị vào tù, và kẻ khóc lóc mà ông vừa trao tặng huy chương, tư lệnh Nino, sẽ lên nắm quyền. Đảng sẽ tan vỡ, những người Guinea và những người Cape Verde chia rẽ sẽ tranh giành nhau di sản của Amilcar. Người ta sẽ học được rằng phía sau buổi lễ thăng chức này, trong mắt những vị khách mời đọng lại mãi tình đồng chí trong cuộc chiến đấu, còn có sâu thẳm một nỗi cay đắng của những ngày sau chiến thắng, rằng những giọt nước mắt của Nino không nói lên cảm xúc của một cựu chiến binh, mà là nỗi kiêu hãnh bị tổn thương của người hùng không được nâng cao đủ để vượt lên trên những người khác. Và dưới mỗi gương mặt này có một ký ức. Và ở đó nơi họ muốn làm ta tin vào một ký ức tập hợp được tạo ra, hàng ngàn ký ức của những con người đã diễu hành vết thương riêng của mình trong viết thương lớn của Lịch sử… Ở Bồ Đào Nha, do phần Bissau ào ào dồn dập, tới lượt Miguel Torga, người đã đấu tranh cả cuộc đời chống lại sự độc tài đã viết: Mỗi nhân vật chỉ đại diện cho chính mình… Thay vì một sự thay đổi toàn xã hội, anh ta chỉ đơn giản là tìm kiếm trong hoạt động cách mạng sự thăng hoa của hình ảnh chính mình… Nói chung, đó cũng như là những cơn sóng cồn lại đổ ập xuống, và bằng một cách nhìn rõ trước được đến mức cần phải tin vào một chứng bệnh quên của tương lai mà Lịch sử phân phối qua lòng nhân từ hoặc qua tính toán cho kẻ mà nó tuyển mộ. Amilcar bị ám sát bởi chính một thành viên trong đảng của ông, những vùng được giải phóng bị rơi vào ách của những kẻ bạo chúa tiểu nhân khát máu, đến lượt chúng bị thanh toán bởi quyền lực trung tâm mà tất cả sẽ ca tụng sự vững vàng cho tới một cuộc đảo chính có vũ trang… Lịch sử vừa tiến lên như vậy, vừa nút lại ký ức như người ta nút hai tai. Luís lưu vong sang Cuba, Nino đến lượt mình khám phá ra âm mưu ngấm ngầm chống lại mình, họ có thể sẽ luôn được dẫn ra trước lịch sử, lịch sử không hiểu gì, nó chỉ có một đồng minh duy nhất, kẻ mà Brando đã nhắc tới trong Apocalypse Now: Nỗi khiếp sợ. Nó có mặt và có tên.

Mình đang viết cho bạn từ một thế giới khác, một thế giới của bề ngoài. Bằng một cách nào đó, hai thế giới giao tiếp với nhau. Ký ức đối với bên này là Lịch sử đối với bên kia. Một sự bất khả. Những huyền thoại sinh ra từ nhu cầu giải mã cái bất khả giải mã. Những ký ức cần phải hài lòng với hoang tưởng, với lệch pha của chúng. Một thời khắc dừng lại có thể cháy như một tấm phim bị giữ lại trước lò đốt của máy chiếu phim[1]. Sự điên cuồng chống chọi hay cơn sốt cũng vậy. Mình ghen tị với Hayao và Zone của anh ấy. Anh chơi với những ký hiệu của ký ức, anh ghim chúng xuống và trang trí chúng như những con côn trùng có lẽ đã từng bay trong thời gian và anh có thể lặng ngắm từ một điểm phía bên ngoài thời gian – cái vĩnh hằng duy nhất còn lại với chúng ta. Mình nhìn những cái máy của anh ấy, mình nghĩ tới một thế giới nơi mỗi ký ức có thể tự tạo nên một huyền thoại riêng của mình.”

[1] Những máy chiếu phim cổ có bộ phận carbon arc lamp gọi là lò đốt - nguồn sáng - có miệng lò nơi từng khuôn hình phim đi qua - http://einhornpress.com/hazard.aspx

Paris có gì lạ

2010-02-01T05:50:00.005+07:00

Cái này để trả lời bạn KV về câu hỏi Paris có gì lạ ạ :D

Mọi năm xứ này không/ít tuyết, năm nay có hôm trắng xóa. Mấy hôm nữa lại sắp trắng xóa.

Trên đây thì Paris vẫn chưa có gì lạ!!

Triển lãm ảnh ngoài trời về sông Mekong từ thượng nguồn ra tới biển của đồng chí Lâm Duc Hiên người Việt trưng bày quanh vườn Luxembourg: http://www.lamduchien.com/

Cưới nhau xong người ta khóa nhau vào đây và vứt chìa xuống sông Seine. Không biết khi li dị thì có mò chìa lên không nhỉ?!!

Cuối cùng thì Paris cũng không có gì lạ mấy!! :D

Không mặt trời - P.6

2010-01-24T02:54:00.004+07:00

Sans Soleil (1985) - Chris Marker - P.6

Tuổi trẻ cuối tuần nào cũng tụ tập tại Shinjuku biết mười mươi rằng họ không ở trên một bệ phóng vào cuộc sống thực, rằng chính họ là một cuộc sống, để mà ăn ngay lập tức như là những quả lý chua. Ấy là một bí mật rất đơn giản, người già cố ngụy trang nó, người trẻ không biết tới nó. Bé gái mười tuổi đã quẳng cô bạn học mình từ 13 tầng cao xuống sau khi trói tay bạn lại, bởi vì bạn đã nói xấu lớp mình, và còn chưa kịp hiểu ra điều ấy. Các bậc cha mẹ - những vị yêu cầu mở rộng đường dây điện thoại đặc biệt báo trước những vụ tự sát trẻ vị thành niên phát hiện ra hơi muộn rằng họ đã giấu diếm chuyện này quá kỹ. Rock là một ngôn ngữ quốc tế lan truyền đi bí mật này. Một ngôn ngữ khác dành riêng cho Tokyo…

Đối với những Takenodo, hai mươi là tuổi về vườn. Chúng là những đứa bé Sao Hỏa. Mình đến xem chúng nhảy các chủ nhật ở công viên Yoyogi. Chúng tìm cách gây sự chú ý, mà chúng không có vẻ chú ý là người ta đang chú ý tới chúng. Chúng đang ở trong thời gian song hành, một bức tường kính bể cá vô hình ngăn chúng với đám đông chúng đang hút tới, và mình có thể bỏ cả chiều ngắm nghía cô takenoko bé đang học, hẳn là lần đầu tiên trong đời, những phong tục của hành tinh nó.

Mặt khác, chúng có những tín hiệu nhận dạng riêng, chúng nghe theo những tiếng huýt còi, Mafia ốp chúng, và trừ một nhóm toàn là con gái ra, bao giờ cũng là một cậu con trai điều khiển.

Một hôm, anh viết cho tôi: “Mô tả về một giấc mơ… Càng ngày những giấc mơ của mình càng có kiểu bài trí giống với những những khu thương mại ở Tokyo, những cửa hàng dưới lòng đất trải dài chúng ra và song song với thành phố. Một gương mặt hiện ra, biến đi, một dấu vết tìm thấy, lạc mất, mọi văn hóa dân gian của những giấc mơ ở đúng chỗ của chúng đến mức mà hôm sau khi tỉnh dậy, mình nhận ra chính mình đang tìm kiếm trong mê cung tầng ngầm sự hiện diện giấu kín của đêm trước. Mình bắt đầu băn khoăn nếu những giấc mơ ấy thật là của mình, hoặc nếu chúng là một phần của tổng thể, một giấc mơ tổng hợp khổng lồ về cái mà trong đó toàn thành phố có thể là màn ảnh lớn. Có thể chỉ nhấc bất cứ máy điện thoại nào nằm xung quanh lên để nghe một giọng thân quen, hay một tiếng tim đập, như đoạn cuối của “Những người khách đêm” – hay ví dụ như của nàng Sei Shonagon chẳng hạn cũng đủ. Các cửa hàng đều dẫn tới những ga tàu, cùng những công ty sở hữu các khu thương mại và đường sắt cũng mang tên họ, Keio, Odakyu, những cái tên cửa ô. Con tàu toàn những người ngủ tập hợp các mảnh của giấc mơ, tạo ra một bộ phim duy nhất, bộ phim tuyệt đối. Những tấm vé từ máy bán tự động trở thành những tấm vé vào.”

Anh nói với tôi về ánh sáng tháng giêng trên những bậc cầu thang nhà ga. Anh nói với tôi rằng thành phố này phải được giải mã như một bản nhạc. Người ta có thể bị lạc trong những đám đông hòa tấu và tích tụ những chi tiết, và việc đó mang lại hình ảnh rẻ rúng về Tokyo: quá đông dân, hoang tưởng tự đại, phi nhân tính. Anh tin là đã thấy nhiều những lớp tinh tế hơn, những nhịp điệu, những gương mặt bắt gặp thoáng qua – như những nhạc cụ rõ ràng và khác nhau. Có đôi khi sự so sánh mang tính nhạc này trùng hợp với thực tế ở một điểm rất đơn giản: cầu thang Sony ở Ginza chính nó là một nhạc cụ, mỗi bậc là một nốt nhạc. Tất cả những cái đó hợp lại với nhau như là các giọng của một đoạn fugue có phần phức tạp, nhưng cũng đủ để níu giữ một giọng và không buông: ví dụ như những màn hình tivi chẳng hạn, tự chúng chúng vẽ ra một hành trình mà đôi khi tự khép lại trong những búi không lường trước được. Đó là mùa Sumo, và những nhà nghiệp dư đến xem các trận đấu trong những showroom rất sang ở Ginza chính là những kẻ nghèo nhất Tokyo, nghèo đến độ không có TV mà xem… Anh thấy họ đến, những linh hồn chết của Namida-bashi, anh đã uống saké với họ trong một buổi bình minh nắng lên, vậy là đã bao mùa qua rồi?

To be continued...

Không mặt trời - lịch sử cũng chỉ có vị đắng với những ai trông đợi nó được bọc đường

2010-01-20T04:29:00.002+07:00

Sans Soleil (1985) - Chris Marker - P.5

Anh viết cho tôi rằng những thước phim về Guinea-Bissau cần phải được kèm thêm âm nhạc của đảo Cape Verde. Đó có thể là đóng góp của chúng ta cho nền thống nhất mà Amilcar Cabral vẫn hằng mơ.

Vì sao một đất nước nhỏ đến thế - và nghèo đến thế - lại hấp dẫn thế giới? Họ làm điều họ có thể, họ giành tự do lại cho mình, họ đánh đuổi những người Bồ Đào Nha. Họ gây sốc cho quân đội Bồ Đào Nha sâu sắc tới mức nổi lên thành một phong trào lật đổ chế độ độc tài, và khiến người ta trong một lúc tin vào một cuộc cách mạng mới ở châu Âu.

Ai nhớ được tất cả những chuyện đó? Lịch sử quăng những cái trai rỗng của mình ra ngoài cửa sổ.

Sáng nay mình ở trên bến cảng Pidjiguiti, nơi mọi chuyện bắt đầu năm 1959, khi những nạn nhân đầu tiên của cuộc đấu tranh bị giết. Có lẽ nhận ra châu Phi trong sương mù xám xịt thế này cũng khó như nhận ra cuộc đấu tranh trong hoạt động có phần uể oải của những người kiếm kế sinh nhai dọc bãi biển nhiệt đới vậy.

Tin đồn rằng mọi nhà cầm quyền của các nước thế giới thứ ba đều phát ngôn cùng một câu vào buổi sáng sau ngày độc lập rằng: “Bây giờ những vấn đề thực sự mới bắt đầu.”

Cabral chưa bao giờ có cơ hội được nói câu ấy: ông bị ám sát trước. Nhưng các vấn đề đã bắt đầu, tiếp diễn và bây giờ vẫn tiếp tục. Những vấn đề không mấy gây hứng thú cho chủ nghĩa lãng mạn cách mạng: làm việc, sản xuất, phân phối, vượt qua sự kiệt quệ, những cám dỗ quyền lực và đặc quyền thời hậu chiến.

Ờ thì… cuối cùng rồi lịch sử cũng chỉ có vị đắng với những ai trông đợi nó được bọc đường.

Vấn đề cá nhân của mình cụ thể hơn: làm sao để quay những người phụ nữ Bissau? Hiển nhiên, tính năng kỳ diệu của mắt đã chống lại mình ở điểm này. Chính trong những khu chợ Bissau và Cape Verde mình có thể nhìn thẳng vào họ bình đẳng lần nữa. và những đường nét nối tiếp này rất gần với nghi thức quyến rũ: mình thấy nàng, nàng đã thấy mình, nàng biết là mình thấy nàng, nàng liếc nhìn mình, nhưng chỉ có một góc nơi vẫn có khả năng như thể là ánh mắt ấy không dành cho mình, và cuối cùng, ánh mắt thực, thẳng băng, kéo dài tới 1/24 giây, độ dài của một khuôn hình.

Mọi phụ nữ đều có sẵn trong mình khả năng bất diệt.

Và nhiệm vụ của đàn ông luôn là làm cho họ nhận ra điều đó càng muộn càng tốt. Đàn ông châu Phi cũng giỏi trong nhiệm vụ này như những đàn ông nơi khác. Nhưng sau khi nhìn thật gần phụ nữ châu Phi, mình có lẽ không nên đặt cược vào đàn ông ở đây thì hơn.

Anh kể cho tôi câu chuyện về con chó Hachiko. Một con chó đợi ông chủ hàng ngày ở bến tàu. Ông chủ chết, con chó không biết điều ấy, và nó cứ đợi suốt cả cuộc đời. Mọi người cảm động và mang cho nó thức ăn. Sau khi nó chết, một bức tượng được dựng tuyên dương nó, sushi và bánh gạo vẫn được đặt trước mặt để linh hồn trung thành của Hachiko sẽ không bao giờ bị đói.

Tokyo đầy ắp những huyền thoại bé xinh kiểu này, và những con vật gợi nhiều suy nghĩ. Con sư tử Mitsukoshi đứng gác trước biên giới của cái đã từng là triều đại của ông Okada – một nhà sưu tập tranh của Pháp vĩ đại, người đã thuê lâu đài Versailles để kỷ niệm một trăm năm những khu mua sắm của ông. Ở đó tôi đã thấy, trong những khu bán máy tính, những người Nhật trẻ tập luyện trí não như những người Athen ở Palaistra. Họ có một cuộc chiến để thắng. Sách lịch sử trong tương lai sẽ có thể đặt trận hỗn chiến cùng trình độ với chiến trận Salamis và Agincourt, nhưng sẵn sàng tuyên dương đối thủ không may bằng cách bỏ lại các bãi chiến trường khác cho hắn: thời trang nam giới mùa này được đặt theo biểu trưng của John Kennedy.”

Như một cụ rùa đá đặt ở góc một cánh đồng, hàng ngày anh thấy ông Akao – chủ tịch của đảng Yêu nước Nhật – hét như sấm từ trên đỉnh đài đi động phản đối mưu toan của chủ nghĩa cộng sản quốc tế. Anh viết cho tôi: những chiếc xe của đảng cực hữu với cờ quạt và loa phóng thanh là một phần của toàn cảnh Tokyo – ông Akao là điểm lấy nét trong đó. Mình nghĩ ông này sẽ có bức tượng riêng giống như con chó Hachiko, ở ngã tư này từ nơi ông ấy khởi hành chỉ đi và tiên đoán trên những chiến trường. Vào những năm 60 ông đã ở Narita. Đó là Roissy ở Larzac, những người nông dân chiến đấu chống lại việc đặt sân bay trên đất của họ, và ông Akao cáo buộc bàn tay Moscow đằng sau mọi thứ chuyển động…

Yurakucho là không gian chính trị của Tokyo. Ngày xưa mình đã thấy một nhà sư cầu nguyện cho hòa bình ở Việt Nam tại đây. Hôm nay những nhà hoạt động cánh hữu trẻ biểu tình chống lại việc người Nga thôn tín các đảo phía Bắc. Đôi khi họ trả lời rằng các quan hệ thương mại của Nhật Bản với những kẻ thôn tín đáng tởm từ phương Bắc còn một nghìn lần tốt hơn là với đồng minh Mỹ kẻ luôn kêu gào về xâm lược kinh tế. Ôi, không có gì là đơn giản cả.

Vỉa hè phía bên kia là chỗ của cánh Tả. Nhà lãnh đạo đảng Công giáo Triều Tiên đối lập Kim Dae Jung – bị gestapo Hàn Quốc bắt cóc ở Tokyo năm 73 – đang bị đe dọa án tử hình. Một nhóm đã bắt đầu tuyệt thực. Vài quân nhân trẻ đang cố thu thập chữ ký ủng hộ.

Mình trở về Narita nhân ngày sinh của một trong những nạn nhân của cuộc đấu tranh. Một cuộc tuần hành không thực. Mình có cảm tưởng đang đóng phim Brigadoon, tỉnh dậy mười năm sau giữa cùng những diễn viên ấy với cùng những con tôm hùm xanh cảnh sát, cùng những thiếu niên đội mũ bảo hiểm, cùng những dải băng với cùng những khẩu hiệu: Phản đối sân bay. Chỉ có một thứ được thêm vào: sân bay, một cách chính xác. Nhưng với một đường băng duy nhất và dây thép gai xiết chặt, trông nó giống như bị vây hãm hơn là chiến thắng.

Người bạn mình Hayao Yamaneko đã tìm ra một giải pháp: nếu những hình ảnh của hiện tại không thay đổi thì phải thay đổi những hình ảnh của quá khứ.

Anh cho tôi xem các vụ đụng độ những năm sáu mươi bằng bàn tổng hợp: anh nói những thước phim ít sai khác hơn – với lòng tin của kẻ cuồng tín – so với cái bạn xem trên truyền hình. Ít nhất chúng cho thấy chính bản thân như chúng vốn thế: những hình ảnh, không phải loại cầm tay và dạng nén của một thực tế vốn dĩ bất khả tiếp cận.

Hayao gọi thế giới cỗ máy của anh là “Zone”, một cách tỏ lòng ngưỡng mộ dành cho Tarkovsky.

Narita mang về cho mình một mảnh hoàn chỉnh, như một tấm ảnh toàn ký bị vỡ, về thế hệ những năm sáu mươi. Nếu yêu không ảo tưởng vẫn là yêu, thì có thể nói rằng mình yêu nó. Thế hệ ấy vẫn thường xuyên làm mình nổi giận, bởi mình đã không đồng tình với xã hội không tưởng của nó về việc hợp nhất trong một cuộc đấu tranh chung những người chống cái nghèo và những người chống sự thịnh vượng. Nhưng nó gào lên phản ứng từ trong gan ruột, cái đã điều chỉnh tốt hơn những tiếng nói không còn biết phải nói thế nào, hoặc không còn dám thốt lên.

Mình gặp những người nông dân ở đó, những người đã tìm thấy mình giữa cuộc đấu tranh. Nó thất bại, rất cụ thể. Trong lúc ấy, tất cả những gì họ có được trong việc hiểu biết thế giới, trong việc hiểu biết chính mình, chính là cái cuộc đấu tranh không thể mang lại cho họ.

Với những sinh viên thì có những người kết thúc bằng tàn sát lẫn nhau trên núi nhân danh sự thuần khiết cách mạng, và những người đã từng học khá kỹ chủ nghĩa tư bản để chống lại nó để rồi hôm nay họ trao cho nó những nhân viên cừ nhất. Cũng như mọi nơi khác, Phong trào đã có những thằng hề và những kẻ bon chen – trong đó gồm cả - bởi thực sự có – những kẻ ngoi lên từ cuộc tuẫn đạo – nhưng nó đã mang lại những người nói giống như Che Guevara rằng họ “run lên vì phẫn nộ mỗi khi xảy ra một điều bất công trên đời”. Họ muốn đưa ra một ý nghĩa chính trị cho lòng cao thượng của họ, và lòng cao thượng của họ sẽ sống lâu hơn chính trị của họ. Đấy là vì sao mà mình sẽ không bao giờ để ai nói rằng hai mươi không phải là tuổi đẹp nhất trên đời.

Không mặt trời - "...điều còn lại chỉ là một vết thương... thoát xác."

2010-01-10T05:55:00.005+07:00

Sans soleil (1985) - Chris Marker - P.4

Năm đó, một gương mặt mới xuất hiện giữa những gương mặt tuyệt vời tô điểm cho phố phường Tokyo: gương mặt Giáo hoàng. Những báu vật chưa khi nào rời khỏi Vatican đã được trưng bày trên tầng bảy khu mua sắm Sogo.

Anh viết cho tôi: tính tò mò dĩ nhiên, và vẻ mơ hồ của gián điệp công nghiệp trong mắt – Mình tưởng tượng họ mang ra trong khoảng thời gian 2 năm một bản sao hiệu quả và đỡ đắt hơn của Thiên chúa giáo – nhưng ở đó cũng có cả sức quyến rũ liên quan tới thánh thần, ngay cả khi là của ai đó khác.

Thế thì khi nào triển lãm tầng thứ 3 của cảng Macy về biểu trưng thiêng của Nhật Bản như thế có thể thấy được ở Josen-kai trên đảo Hokkaido? Đầu tiên người ta cười vào cái mớ hỗn hợp gồm bảo tàng, nhà thờ và một sexshop. Ỏ Nhật Bản như mọi khi, người ta ngưỡng mộ việc những bức tường giữa các lĩnh vực rất mỏng manh đến nỗi trong cùng một hơi thở có thể ngắm nghía một bức tượng, mua một con búp bê thổi lên được và dâng cho vị chúa phồn thực những lễ vật nhỏ vẫn luôn đi kèm theo các biểu hiện của người. Những biểu hiện thẳng thắn có thể khiến các thủ đoạn truyền hình trở nên không thể hiểu nổi, nếu nó không đồng thời nói rằng một giới tính chỉ hiển hiện với điều kiện tách rời khỏi một cơ thể.

Người ta có thể muốn tin vào một thế giới trước khi sụp đổ: bất khả tiếp cận những cái phức tạp của một Thanh giáo bị cái bóng giả áp lên do sự chiếm đóng của quân Mỹ.Nơi mọi người tụ tập cười đùa quanh cái đài tế lễ, người phụ nữ chạm vào nó bằng một cử chỉ thân thiện chia sẻ cùng một sự ngây thơ vũ trụ.

Phần hai của bảo tàng – với những đôi thú nhồi – có thể sẽ là thiên đường trên mặt đất mà chúng ta vẫn thường hay mơ. Không chắc lắm… ngây thơ thú vật có thể là một mưu mẹo để đi vòng qua kiểm duyệt, nhưng có lẽ cũng là tấm gương của một sự bất khả hòa giải. Và ngay cả khi thiếu đi tội lỗi nguyên thủy thiên đường trên mặt đất này vẫn có thể là một thiên đường đánh mất. Trong cái tuyệt vời óng mượt của những con thú dịu dàng ở Josen-kai mình đọc thấy vết rạn nứt căn bản của xã hội Nhật Bản, vết rạn nứt chia rẽ đàn ông với đàn bà. Trong đời có vẻ nó chỉ bộc lộ qua hai cách: tàn sát bạo lực, hoặc một nỗi phiền muộn thận trọng – giống như của nàng Sei Shonagon - mà người Nhật biểu hiện bằng duy nhất một từ không thể dịch được. Vậy là điều đẩy con người xuống mức quái thú – cái mà những đức cha của nhà thờ vẫn tấn công – giờ biến thành thách thức của những con quái thú đối với tính cảm động của sự vật, đối với nỗi phiền muộn có màu sắc mà mình có thể tả cho bạn qua vài dòng của Samura Koichi: “Ai bảo thời gian hàn gắn mọi vết thương? Có lẽ nên nói rằng thời gian hàn gắn tất cả trừ những vết thương. Với thời gian, nỗi đau chia cắt mất đi những giới hạn thật. Với thời gian, cơ thể được khát khao sẽ biết mất dần, và nếu cơ thể khát khao đã thôi tồn tại cho cơ thể kia, thì điều còn lại chỉ là một vết thương… thoát xác.”

Anh viết cho tôi rằng bí mật của Nhật Bản – cái mà Lévi-Strauss đã gọi là tính cảm động của sự vật – ngụ ý sức mạnh chia sẻ với sự vật, thâm nhập vào chúng, biến thành chúng một chốc lát. Điều bình thường là đến lượt chúng chúng cũng sẽ giống chúng ta: tan rữa và bất tử.

Anh viết cho tôi: thuyết vật linh là một khái niệm quen thuộc ở châu Phi, ít được áp dụng hơn ở Nhật Bản. Thế chúng ta sẽ phải gọi là gì niềm tin phát tán mà theo nó mỗi mảnh của sáng tạo có một bản sao vô hình riêng? Khi người ta xây một nhà máy hay một toà nhà chọc trời, họ bắt đầu bằng một lễ tế làm khuây khỏa vị thần sở hữu mảnh đất. Có lễ tế cho những bụi cây, cho các đỉnh cột, và thậm chí cả cho những cái đinh gỉ sét nữa. Có một lễ vào ngày 25 tháng 9 để yên nghỉ linh hồn của những con búp bê hỏng. Những búp bê này được chất lên nhau trong đền Kiyomitsu thờ thần Kannon – vị thần của lòng trắc ẩn, đức Quan Âm của chúng ta – và được đốt trước công chúng.

Mình trông vào những người tham gia. Mình nghĩ những người đã tiễn biệt các phi công kamikaze cũng có vẻ mặt như thế.

To be continued

Càng xem TV Nhật Bản... bạn càng cảm thấy nó đang xem bạn

2010-01-09T08:25:00.010+07:00

Sans Soleil (1985) - Chris Marker - P.3

Anh tả cho tôi về cuộc hội ngộ ở Tokyo: như là con mèo đã trở về nhà sau kỳ nghỉ trong chiếc giỏ ngay lập tức bắt đầu thám thính lại những nơi thân quen. Anh chạy ngay tới xem mọi thứ có còn ở nơi chốn cũ: con cú Ginza, đầu máy xe lửa Shimbashi, đền thờ cáo trên nóc khu mua sắm Mitsukoshi, nơi anh thấy đông nghịt các cô bé và các ca sỹ nhạc rock. Anh nghe kể rằng bây giờ tới lượt các cô bé tạo ra hoặc không tạo ra các ngôi sao; các nhà sản xuất run sợ trước các cô. Anh nghe kể rằng một phụ nữ bị biến dạng tháo mặt nạ ra trước những người qua lại và cào họ nếu họ không thấy cô đẹp.

Mọi thứ đều hấp dẫn anh. Anh là người không bao giờ quan tâm Dodgers có thắng giải toàn quốc không hay Daily Double trả lời ra sao khi được hỏi sôi nổi rằng Chiyonofuji đã làm thế nào trong giải đấu sumo mới đây. Anh hỏi tin tức về gia đình hoàng tộc, về thái tử, về ông chùm xã hội đen già nhất Tokyo thường xuyên xuất hiện trên TV để dậy về lòng tốt cho trẻ em. Những niềm vui đơn giản này anh chẳng khi nào cảm nhận được: trở về với một đất nước, một ngôi nhà, một gia đình. Nhưng mười hai triệu dân cư vô danh có thể tiếp sức cho anh.

Anh viết: Tokyo là thành phố đan chéo bởi những con tàu, bị buộc vào nhau bằng dây điện, nàng phơi bày các tĩnh mạch mình. Họ nói rằng truyền hình làm dân chúng nàng thất học, còn mình thì mình chưa thấy nhiều người đọc trên phố đến thế bao giờ. Có khi họ chỉ đọc mỗi trên phố thôi, hay có khi là họ - những người da vàng này - chỉ vờ vịt đọc. Mình hay hẹn mọi người ở Kinokuniya, một hiệu sách rất to ở Shinjuku. Thiên tài đồ họa cho phép người Nhật phát minh ra Cinemascope 10 thế kỷ trước điện ảnh hiện đại có đền bù chút ít cho số phận hẩm hiu của những nữ anh hùng hay nạn nhân trong cột truyện tranh trên báo của các tác giả vô tâm và của cắt xén kiểm duyệt. Đôi khi họ đào thoát, và bạn lại thấy họ trên các bức tường. Toàn thành phố là một cột truyện tranh. Đó là Hành tinh Manga. Làm sao một người có thể không nhận ra nổi nghệ thuật điêu khắc đã đi từ Ba-rốc nhựa hóa tới trung tâm Stalin? Và những bộ mặt khổng lồ mắt trĩu nặng lên những người đọc truyện tranh, tranh to hơn cả người, kích thích những người thích ảnh khiêu dâm.

Đêm xuống đô thị náo nhiệt vỡ thành những ngôi làng với những khu nghĩa trang riêng núp dưới bóng những ngân hàng, với những bến đỗ và miếu mạo riêng. Mỗi quận của Tokyo một lần nữa lại trở thành thị trấn nhỏ sạch sẽ độc đáo, làm tổ giữa những tòa nhà chọc trời.

Một quán nhỏ ở Shinjuku nhắc anh nhớ tới cây sáo Ấn Độ mà âm thanh chỉ có duy nhất người chơi sáo nghe được mà thôi. Anh có lẽ đã khóc nếu đó nằm trong một phim của Godard hay một vở kịch của Shakespeare, :”Nhạc này biết đặt vào đâu?”

Sau đó anh kể cho tôi là đã ăn tại một nhà hàng ở Nishi-nippori nơi anh Yamada thể hiện môn nghệ thuật “nấu ăn hành động”. Anh nói rằng khi quan sát thật kỹ các thao tác của anh Yamada và cách anh trộn các thành phần, người ta có thể nghiền ngẫm rất bổ ích về những ý tưởng cơ bản chung cho hội họa, triết học, và karate. Anh cho rằng anh Yamada sở hữu trong tác phong khiêm tốn bản chất của kiểu cách, và do vậy mà anh có thể tùy ý sử dụng chiếc cọ vô hình để viết lên ngày đầu tiên ở Tokyo này chữ “Hết.”

Mình bỏ cả ngày ngồi trước TV – cái hộp ký ức. Mình đã ở Nara với những con hươu thần. Mình đã chụp ảnh mà không biết là vào thế kỷ 15 Basho đã viết: “Cây liễu thấy hình ảnh con diệc… lộn ngược.” Quảng cáo trên truyền hình trở thành một thể loại thơ haiku cho mắt, đã quen với sự tàn bạo phương tây trong lĩnh vực này; sự không hiểu hiển nhiên càng thăng thêm thích thú. Trong một giây phút ảo giác nhẹ mình có cảm tưởng như đang nói tiếng Nhật, nhưng đó chỉ là một chương trình văn hóa trên kênh NHK nói về Gérard de Nerval.

8:40, ở Cambodia. Từ Jean-Jaques Rousseau tới Khmer Đỏ: sự ngẫu nhiên hay chiều hướng lịch sử?

Trong Apocalypse Now, Brando nói vài câu mang tính kết luận và không liên quan: “Nỗi khiếp sợ có mặt và có tên… cần phải làm bạn với nỗi sợ.” Để đuổi nỗi sợ có mặt và có tên đi, bạn phải cho nó một bộ mặt và một cái tên khác. Phim kinh dị Nhật có vẻ đẹp hấp dẫn của vài thây ma. Đôi khi người ta bị hút hồn bởi tàn nhẫn quá mức. Người ta tìm kiếm nguồn gốc trong sự gần gũi với đớn đau của người châu Á, đến mức đòi hỏi ngay cả nỗi đau cũng phải lộng lẫy.

Rồi tới sự báo oán: những loài quỷ dữ được lôi ra, Natsume Masako hồi sinh; vẻ đẹp tuyệt đối cũng có mặt và có tên.

Nhưng càng xem truyền hình Nhật Bản… bạn càng cảm thấy nó đang xem bạn. Mặc dù bản tin truyền hình chứng minh rằng tính năng kỳ diệu của mắt là ở trung tâm mọi thứ. Đây là thời kỳ bầu cử: những ứng cử viên thắng cử giấu đi con mắt trắng của Daruma – linh vật may rủi – trong khi những kẻ thua – buồn nhưng kiêu hãnh – mang đi Daruma –một-mắt của họ.

Hình ảnh khó nhận ra nhất là về châu Âu. Mình xem những thước phim chưa được ghép âm thanh. Mình mất tới 6 tháng để làm về Ba Lan.

Trong khi đó, mình không gặp khó khăn gì với các trận động đất địa phương. Nhưng mình phải nói rằng cơn chấn động đêm qua đã giúp mình nắm được một vấn đề.

Thi ca được sinh ra từ sự bất an: những người Do Thái lang thang, những người Nhật chấn động; bởi sống trên một dải nơi tự nhiên thích đùa cợt luôn sẵn sàng rút ra từ bên dưới họ sống với thói quen di chuyển trong một thế giới của bề ngoài: mong manh, phù du, không chắc chắn, của những chuyến tàu bay từ hành tinh này sang hành tinh khác, của samurai đánh nhau trong một quá khứ không thể thay đổi. Cái đó gọi là “tính nhất thời của của sự vật.”

Mình đã đi trọn hành trình, tới tận những buổi biểu diễn đêm được gọi là cho người lớn. Cùng thứ đạo đức giả như trong những cột tranh truyện, nhưng đó là thứ đạo đức giả được mã hóa. Kiểm duyệt không phải là chuyện cắt xẻo chương trình, mà chính là chương trình. Mật mã là thông điệp. Nó chỉ ra sự tuyệt đối bằng cách giấu đi. Đó là điều mà các tôn giáo vẫn từng làm.

To be continued...

Không mặt trời - "Vậy là đã bao mùa qua rồi?"

2009-12-05T07:58:00.009+07:00

Sans Soleil (1985) - Chris Marker - P.2

Anh từng viết cho tôi từ châu Phi. Anh phân biệt thời gian châu Phi với thời gian châu Âu, và cả thời gian châu Á nữa. Anh nói vào thế kỷ 19 loài người đã có khái niệm về không gian, và câu hỏi lớn của thế kỷ 20 là sự tồn tại song hành của các khái niệm thời gian khác nhau. Nhân tiện, bạn có biết là đã từng có đà điểu ở Ile de France?

Anh viết cho tôi rằng trên đảo Bijago, những cô gái trẻ được chọn chồng chưa cưới cho mình. Anh từng viết cho tôi rằng ở ngoại ô Tokyo có một ngôi đền thờ mèo. Tôi ước mình có thể cho bạn thấy vẻ đơn giản – không chút giả tạo - của hai người đã đến đặt một tấm gỗ chạm trong nghĩa trang mèo để cô mèo Tora của họ được bảo vệ. Không nó chưa chết, chỉ chạy đi mất thôi. Nhưng vào ngày nó chết sẽ không ai biết phải cầu khấn cho nó thế nào, can thiệp với cái chết thế nào để ông có thể gọi nó bằng tên thật được. Vậy là họ phải đến đó, cả hai người, dưới trời mưa, để làm lễ chữa lại nơi mạng thời gian đứt gãy.

Anh viết cho tôi: Mình sẽ mất cả đời cố gắng hiểu cách vận hành của sự nhớ, cái này không đối lập với sự quên, mà với sự nối dài. Chúng ta không nhớ, chúng ta viết lại ký ức như là lịch sử được viết lại. Làm sao ai đó có thể nhớ cơn khát thế nào?

Anh không thích nói về cái nghèo, nhưng trong mọi điều anh chỉ ra đều có 4 chữ F của hình mẫu Nhật Bản. Một thế giới đầy những kẻ rỗi hơi, những kẻ ngu muội, những kẻ bên lề xã hội và những người Hàn Quốc. Quá nghèo để mà mua thuốc phiện, họ say sưa bằng bia, bằng sữa lên men, Ở Namidabashi sáng nay, cách trung tâm thành phố hoa lệ 20 phút, một nhân vật trả thù xã hội bằng cách điều khiển giao thông ở ngã tư đường. Điều xa xỉ người ta có thể làm là một chai sake thật to trong số những chai kia được tưới trên những ngôi mộ vào ngày của người chết.

Mình đã trả một tuần rượu trong một quán ở Namidabashi. Một chỗ như thế cho phép mọi người nhìn chằm chằm lẫn nhau bình đẳng; một ngưỡng nơi mỗi người đều tốt như bất cứ người nào khác – và biết điều đó.

Anh kể cho tôi về Jetty ở Fogo, trên đảo Cape Verde. Họ đã ở đó bao lâu đợi tàu, kiên nhẫn như những hòn cuội nhưng cũng đã sẵn sàng nhảy? Họ là những kẻ lang thang, thuyền trưởng, những dân du lịch vòng quanh thế giới. Họ tự tạo qua lai giống ở đây trên những tảng đá mà người Bồ Đào Nha từng dùng cho các tuyến xe lửa thời đô hộ. Một dân tộc của hư vô, một dân tộc của trống rỗng, một dân tộc chiều thẳng đứng. Thật ra, bạn đã bao giờ nghe thấy cái gì ngu hơn việc nói với mọi người như người ta vẫn dạy trong trường điện ảnh là đừng nhìn vào máy quay chưa?

Anh từng viết cho tôi: Sahel không chỉ là cái còn lại được phơi bày khi đã quá muộn; đó là một miền đất khô hạn chảy như là nước vào một con tàu rò rỉ. Những con thú phục sinh vào lúc diễn ra lễ hội hóa trang ở Bissau sẽ lại hóa đá, ngay khi một đợt tấn công mới biến đồng cỏ thành sa mạc. Đây là một trạng thái sống còn mà những nước giàu đã lãng quên, với một ngoại lệ - bạn thắng rồi nhé – đó là Nhật Bản. Những chuyến đến và đi liên tục của mình không phải là một cuộc kiếm tìm những sự đối lập; đó là một hành trình đi tới hai thái cực của sống còn.

Anh nói với tôi về Sei Shonagon, nàng hầu của Công chúa Sadako vào thế kỷ thứ 11, dưới thời đại Heian. Chúng ta đã bao giờ biết khi nào lịch sử thực sự được tạo nên? Những nhà cầm quyền thao túng và sử dụng những chiến lược phức tạp để đánh lẫn nhau. Quyền lực thật nằm trong tay một gia đình của những người thừa kế; triều đình của hoàng đế trở thành một nơi chẳng qua chỉ là một thâm cung bí sử với những trò chơi trí tuệ mà thôi. Nhưng trong khi học cách vẽ ra một thứ an ủi hoài niệm từ việc nghiền ngẫm cả những cái nhỏ nhặt nhất, nhóm nhỏ những kẻ ngồi rỗi này đã để lại dấu vết trên tính nhạy cảm Nhật Bản sâu sắc hơn cả tiếng sấm tầm tầm của những nhà chính trị. Shonagon đam mê lập các danh sách: danh sách những thứ trang nhã, “những thứ cáu giận”, hay thậm chí là “những thứ không đáng làm”. Một hôm nàng nảy ra ý phác một dang sách “các thứ làm tim đập nhanh”. Mình nhận ra khi quay phim rằng đó không phải là một tiêu chuẩn tệ; mình cúi rạp trước sự thần kỳ của nền kinh tế, nhưng điều mình muốn cho bạn xem lại là những lễ kỷ niệm ở quanh vùng.

Anh viết cho tôi: Trở về qua eo biển Chiba mình nghĩ về danh sách của Shonagon, về tất cả những ký hiệu mà một người chỉ gọi tên ra để làm tim đập nhanh, chỉ có tên. Với chúng ta, một mặt trời không hẳn là một mặt trời nếu không tỏa sáng, và một mùa xuân không hẳn là mùa xuân nếu không tinh khôi. Ở đây nếu đặt các tính từ vào có thể sẽ khiếm nhã như là để quên mác giá trên quà vậy. Thi ca Nhật Bản không bao giờ biến đổi. Có một cách để gọi thuyền, đá, hơi sương, ếch, quạ, mưa đá, con diệc, hoa cúc, bao gồm tất cả những cái đó. Báo chí gần đây tràn ngập câu truyện về một người đàn ông quê Nagoya. Người phụ nữ anh yêu chết năm ngoái thế là anh vùi mình vào công việc – phong cách Nhật Bản – như một người điên. Có vẻ như anh thậm chí còn khám phá ra cái gì đó quan trọng trong ngành điện tử. Rồi đến tháng Năm anh tự tử. Họ bảo anh không thể chịu nổi khi nghe ai nói tới từ “Mùa Xuân”.

Không mặt trời

2009-12-04T06:25:00.005+07:00

Sans Soleil (1985) - Chris Marker - P.1

(Favorite documentary filmmaker ever)

Hình ảnh đầu tiên anh kể cho tôi là về ba đứa trẻ trên một nẻo đường Iceland, năm 1965. Anh nói rằng với anh đó là một hình ảnh hạnh phúc và rằng anh đã thử vài lần kết nối nó với những hình ảnh khác mà không được. Anh viết cho tôi thế này: một ngày mình sẽ phải đưa riêng nó vào đoạn mở đầu của một bộ phim với một đoạn đen dài; nếu người ta không thấy hạnh phúc trong phim, ít ra họ cũng sẽ thấy màu đen.

Anh viết: Mình vừa về từ Hokkaido, hòn đảo phương Bắc. Người Nhật giàu có và vội vã thì đi bằng máy bay, những kẻ khác thì đi tàu phà: đợi chờ, bất động, tranh thủ gà gật. Thật lạ là những cái đó làm mình nghĩ tới một cuộc chiến trong quá khứ hay trong tương lai với những chuyến tàu đêm, những cuộc không kích, những hầm trú ẩn, những mảnh vỡ nhỏ của chiến tranh ám vào cuộc sống hàng ngày. Anh thích cái mong manh của những khoảnh khắc ngưng đọng của thời gian. Những ký ức ấy chỉ có mỗi chức năng là bỏ lại đằng sau mọi thứ ngoại trừ ký ức. Anh viết: Mình đã đi vòng quanh thế giới vài lần và giờ thì chỉ mỗi sự chán chường là còn làm mình quan tâm nữa thôi. Trên chuyến đi này mình đã theo dấu nó không ngơi nghỉ như một thợ săn ngoại hạng. Bình minh bọn mình sẽ tới Tokyo.

Buồn nôn

2009-09-12T23:08:00.002+07:00

Đã gọn ghẽ trở lại: bát đĩa khô thoáng đúng chỗ, giường chiếu phẳng phiu. Và không mùi. Hoặc là mùi vẫn đọng đâu đó trong các nếp chăn, các kẽ tủ các tất, giày, các váy vó các khăn quàng áo khoác quần lót xu-chiêng. Đến thế thì không thể chịu nổi. Lại phải vặn hai vòng khóa cửa. Ra ngoài. Đóng cửa lại. Hít hà. Mở cửa ra. Bước vào. Hít một hơi thật sâu. Và thế là xây xẩm mặt mày vì cái mùi rõ ràng vẫn giăng mắc chỗ này chỗ khác luồn trong từng sợi không khí mà chui vào gây hấn với khứu giác rồi xông lên não đeo đẳng các neurone mà không bao giờ chịu hết đi cho.
Tóc cũng thế. Tóc lúc nào cũng mắc vào giữa những tấm ván sàn gỗ nâu vàng nứt nẻ cọt kẹt kể cả khi nhón chân, đã mất cả màu chẳng còn biết là màu gì, từng nở ra rồi co ngót theo thời tiết để lại những khe toang hoác. Thì cũng phải có chỗ mà mắc tóc vào chứ. Chắc trong ấy cũng có mùi. Rồi tóc trên đệm uốn éo mấy sợi cuốn vào nhau. Rồi tóc xoắn xuýt co kéo bọc lấy chân giường có bánh xe, vốn có thể gập lại thành cái ghế phô tơi nhỏ gọn, nhưng phô tơi thì để làm gì?! Trong cái tủ tắm cũng có tóc: thò ra từ miệng cống một sợi, còn lại thì rối rắm một búi trên mặt cái bàn chải con, chắc từng là bàn chải đánh răng của ai đó ở đây trước kia, màu đỏ, nằm ở góc, thỉnh thoảng vẫn bị nước dềnh lên lôi ra lềnh bềnh một lúc. Mỗi ngày một người rụng trung bình 200 sợi tóc. Nhưng ngày nào cũng nhặt tóc rụng, mỗi sợ dài từ đầu xuống đến eo, cuốn quanh ngón tay cái mớ đấy, ai mà tin được là chỉ có 200 sợi.
Cái bụng vẫn ngâm ngẩm, nhưng không thấy ọc ạch lục bục sôi.
Tí nữa sẽ phải đi đổ rác. Tóc; mùi; một quả nectare mốc héo quắt đáng lẽ đã là món tráng miệng bữa trưa; mùi; một khúc xúc xích nhiều mỡ, to và rẻ - vì nhiều mỡ - trên bao bì bảo là A consommer dans les 48h après ouverture mà hôm nay là 1 tuần rồi; tóc; 4 lát bánh mì trong đó 3 lát rưỡi bị mốc màu xanh cổ vịt, anh chị em những lát này đang nằm trong bụng mà chưa được thẩm định xem có tí trang sức xanh cổ vịt nào không; tóc; những cái vỏ trứng; vỏ khoai tây, vỏ hành, vỏ hộp đựng thịt đông lạnh; mùi; tro những cây hương có mùi tre rừng; tóc; vỏ nến đốt tinh dầu có mùi ocean; tóc; mùi; không có đót và tàn thuốc lá – gần 1 tháng rồi, không có vỏ chai vang 3 euros khủng khiếp – cái ấy phải vứt riêng; không một cái hóa đơn siêu thị nào. Hóa đơn Monoprix, Super U, Darty, Monoprix, Castorama, Monoprix, Tati, Ed, Tati, Monoprix đều được cất trong tủ. Không biết để làm gì. Cùng với vé metro, hóa đơn Orange, với hóa đơn Mc Donald, Quick. Với vé máy bay một chiều.
Vẫn còn có hộp pa tê gan ngỗng béo – lại béo – với hộp nước xốt cà chua hôm trước làm pasta còn thừa lại một ít, bơ, một củ khoai tây, mứt cam, 3 hộp sữa chua không đường không vị không gì cả, một ít nước cam đóng hộp, 2 cây hành, một quả trứng – phải cẩn thận với quả trứng cuối cùng, bột mỳ, gạo, đường, dầu rán, muối, bột gà knorr, hạt tiêu. Vẫn còn cà phê cappuccino pha sẵn, le Magazine Littéraire số mới nhất, trà hoa cúc, A Moveable Feast, bánh quy, Quê hương tan rã, bánh đa nem, Directing the documentary, Miso soup đóng gói ăn liền, The book of Laughter and Forgetting, etc.
Thôi thế cũng tạm. Bữa tối sẽ có khai vị bằng trứng rán rắc tí muối, món chính là khoai tây xào hành với chuyên đề về Arthur Rimbaud và tráng miệng bằng sữa chua trộn débat “L’écrivain est-il toujours un exilé?”.
Ngày mai, hay ngày kia? Sẽ thực hiện giấc mơ cà chua nhồi thịt trộn fromage rán ăn với cơm gạo tám Thái Lan. Không không, không phải vì túng đến độ Marco Frogg, mà vì đang sẵn tưởng tượng ăn gì vào rồi sẽ nôn ra chi tiết như thế nào, chính xác là sẽ nổi lên từ cái đống ấy một sợi tóc đen, dài, cong lên, trên đường cong còn vương theo một giọt chất lỏng đùng đục. Nhưng cứ càng buồn nôn thì càng mơ tới thức ăn, rồi mơ nôn, rồi mơ ăn rồi nôn ra rồi ăn vào rồi nôn ra.
Chưa, chưa đâu. Chưa nôn.
Sốt với một khoái cảm rùng mình nuốt lấy toàn thân, từ gót chân hồng hồng vẫn chưa nổi chai tới những sợi tóc rụng trong thùng rác hay thả bay ngoài cửa sổ 1m40 x 2m tầng 6 (hoặc 7).

Bạn Cill

2009-08-28T18:50:00.002+07:00

Bạn Cill đã làm bay đi một ngày buồn thảm không có tin tức mới gì về nhà cửa, ăn mì (2 gói) và trứng rán và soupe miso và nhốt mình ở nhà trọn ngày.

Bạn Cill gửi cho mình như đã hứa L'Esquive và bonus một lô một lốc sách đáng yêu khác như là Moveable Feast, Paris to the moon, Savage Detectives, Down and Out in Paris and London.

Bạn đựng trong túi giấy của của hàng sách tiếng Anh dễ thương nhất Paris: Shakespeare and Co.

Bạn khoanh tên mình trong trái tim màu xanh bằng bút sáp nhé, không phải bút bi tầm thường.

Chỉ có điều là bạn lặng lẽ đi mất chẳng để lại dấu tích, lẫn vào trong những ai kia... Ở Gare du Nord, ở Olympiades, ở Place d'Italie mình ngó với theo những dáng nhỏ nhắn tóc đen mắt huyền hy vọng có ai cười với mình và chào Trang NGHIEM một câu, ai mình cũng ngỡ là bạn.

Bạn Cill làm trời hửng lên sau một ngày lất phất mưa bụi, và hôm nay mình gặp may mắn lạ. Một người bà con không quen biết nhận bảo lãnh cho mình. Ôi cái trò porter garant làm mình khốn nạn.

Tối nay sẽ xem một nhà nữa trên quận 18. Hy vọng lần này có douche.

Và thế là mình an cư.

Cảm ơn bạn Cill.

Somewhere in the North

2009-08-24T14:53:00.003+07:00

Mad world

2009-08-10T14:41:00.001+07:00

Mad World - Gary Jules

Songwriters: Orzabal, Roland;

All around me are familiar faces 
Worn out places, worn out faces 
Bright and early for their daily races 
Goin' nowhere, goin' nowhere 
Their tears are fillin' up their glasses 
No expression, no expression 
Hide my head I want to drown my sorrow 
No tomorrow, no tomorrow  
And I find it kind of funny 
I find it kind of sad 
The dreams in which I'm dyin' 
Are the best I've ever had 
I find it hard to tell you 
'Cause I find it hard to take 
When people run in circles 
It's a very, very 
Mad world, mad world 

Children waitin' for the day they feel good 
Happy birthday, happy birthday 
Made to feel the way that every child should 
Sits and listen, sits and listen 
Went to school and I was very nervous 
No one knew me, no one knew me 
Hello teacher tell me what's my lesson? 
Look right through me, look right through me  
And I find it kind of funny 
I find it kind of sad 
The dreams in which I'm dyin' 
Are the best I've ever had 
I find it hard to tell you 
'Cause I find it hard to take 
When people run in circles 
It's a very, very 
Mad world, mad world 

A raunchy young world 

Mad world

Nam tước đã thăng về trời

2009-08-06T23:03:00.009+07:00

Sau một đời trên cây, Nam tước Cosimo MưaGiông xứ Rondo thế là đã tìm một cách chết nhẹ bẫng, cũng như cách sống đã chọn cho mình.

Một tiểu thuyết được viết ra để vui chơi nhưng hẳn là sẽ đeo đẳng nhiều độc giả lâu dài.

Những ai sống đời thông thường (hay tầm thường) sẽ tự hỏi và không thể tự giải thích vì điều gì mà một người có thể bỏ lại những tiện nghi để lao vào cuộc phiêu lưu bất tận ấy.

Những ai muốn thoát khỏi sự tầm thường sẽ đi tìm cho mình những giải đáp trong lý tưởng tự do hay cốt cách sống phóng khoáng hào hiệp tỏa ra từ bản chất bừng sáng của Cosimo, cho dù từng bị coi là điên khùng, vị Nam tước vẫn cố sống thật nhất với bản thân mình, và những độc giả này sẽ tiếp tục cố thoát khỏi sự tầm thường.

Có nhiều điều để nói về tiểu thuyết Nam tước trên cây của Italo Calvino, những thứ làm tôi tâm đắc gật lấy gật để. Tôi chỉ tiếc mình không đủ bút lực để mà phóng ra những liên tưởng, những tư tưởng những mặc tưởng những vọng tưởng những gì đấy nữa để biến những chia sẻ của tôi về tác phẩm này thành một cái gì hoàn chỉnh hơn có đủ tính thẩm quyền hay là cái gì từa tựa như phê bình văn học. (Tôi vẫn thường xuyên căm ghét bản thân ở cái khả năng diễn đạt hạn hẹp so với những cơn sung sướng ào ạt muốn thoát ra khỏi lồng ngực - thành những con chữ tử tế - để thông báo rằng một tác phẩm không làm tôi thất vọng)

Thế nên tôi không lần mò đối chiếu so sánh gạn lọc những tư tưởng lớn lao vĩ đại mà theo kiểu nhà trường học sinh/người đọc cần lĩnh hội từ các tác phẩm. Lần này tôi đọc cho bản thân nhiều hơn: sẽ soi chiếu vào những điểm tôi đồng tình, hay phản đối, và nhận ra vài chiều kích của bản thân mình, ít ra là ở thời điểm này.

Thế nên tôi sẽ chỉ rút tỉa vài chi tiết, chủ yếu là để sau này sẽ nhìn lại chính mình và tiếc nuối rằng mình cũng có một thời mơ mộng và ham hố dấn thân (cho dù vô cùng lưỡng lự ở đoạn dấn thân đi đâu :D), và có khi sẽ cả cười cợt cái thời cứ tưởng là mình hay hớm lắm :))

- Tại một thời điểm khoảng nửa sau quyển truyện, Cosimo đăm đắm nhìn theo con chó yêu lao vào mất hút trong đồng cỏ, nơi anh không thể vươn tới bởi ở đó không có cây. "Cosimo nhìn cánh đồng cỏ như thể ở đó anh có thể đọc ra điều gì đó day dứt trong lòng từ lâu nay: cái ý niệm về sự cách xa, về sự không thể vượt qua, về một sự trông đợi có thể kéo dài cả đời."

Ở ý này, tôi ôn lại bài học về sự hữu hạn mà có thời tôi không tin là tồn tại. Hữu hạn về khả năng con người, hữu hạn về cả những gì trừu tượng như là niềm tin, như vui mừng hay khổ đau, hay thời gian - tất nhiên là trong một hoàn cảnh cụ thể hơn: như là đời người chẳng hạn. Vậy thì, một nỗi day dứt không được thỏa nguyện có thể nào dai dẳng suốt khoảng hữu hạn đời người ấy, hay rồi cũng sẽ có lúc rời bỏ tôi, không phải do trí nhớ phản bội, mà, cũng như mọi thứ khác, vì tính hữu hạn của chính nó?

- Trong tình yêu của Cosimo và Viola tôi thấy có cái khắc khoải mà chắc tất cả những tình yêu lớn, vượt mức tầm thường đều vướng vào, và bởi thế nó không bao giờ dài lâu, cho dù không có cái gì gọi là thế lực đen tối vùi dập cả. Thế ra khi tình yêu giữa hai người quá mãnh liệt thì tất yếu là họ sẽ hủy hoại lẫn nhau?

Tôi cùng lúc mê đắm và sợ hãi cái ý tưởng "tất cả những nỗi bất thỏa và thất thường chỉ là một nỗi ám ảnh vô bờ trong việc làm lớn thêm tình yêu của hai kẻ không chấp nhận việc tình yêu này đã chạm tới đỉnh điểm".

- Đoạn kết là một trong những đoạn kết mà tôi ngẩn ra bần thần khi mắt lướt tới dấu chấm hết, rồi lại đọc lại cho tới dấu chấm hết lần nữa. Cũng giống như đoạn kết trong Moon Palace, cái dấu chấm ấy kết lại một tác phẩm nhưng mở ra một miền vô cùng cho đầu óc lại lật đật bay khỏi trang sách, cao hơn, rồi vút lên, miên man tới tận khi chợt nhận ra mắt mình sao lại nhìn chăm chăm bóng đèn tuýp trên trần làm gì thế này.

"Thị trấn BóngRâm không còn nữa. Nhìn trời trong, tôi tự hỏi, liệu nó đã từng thực sự tồn tại hay không. Cái lõm cành, chạng, thùy, khóm, li ti vô tận ấy; cái bầu trời chỉ thoáng đốm và vạt ấy, có lẽ đã đơn thuần có ở đó để anh tôi qua lại bằng bước chân chim sẻ ngô thanh thoát của mình: một sự dệt thêu trên chân không, giống những nét mực tôi nảy từ trang này sang trang khác, chằng chịt gạch xóa, hoãn chuyển, nguệch ngoạc bực dọc, vết đen, khoảng trống, khi thì tẽ bật ra các hột tròn to sáng sủa, lúc thì dồn tụ những hạt chấm li ti, hồi thì tự xoắn vào chính nó, chẽ nhánh, kết mạng với những câu viết nằm trong viền lá hoặc riềm mây và vấp víu và tiếp tục đan xen và một mạch một mạch và xổ ra và trùm lấy một túm rồ dại cuối cùng về ngôn từ, ý niệm, mộng mơ... và chấm hết."

Voilà. Không phải là tất cả những gì tôi thích về Nam tước trên cây. Tôi không muốn viết một quyển dày gần như thế để nói về cái quyển này. haha. Ba hoa chích chòe!!! Hương hoa thế thôi là đủ để ai thích thú những đoạn trích kia tìm đọc và cũng thích thú như tôi từng thích thú.

Tuy nhiên đây là một vài vết xước nhè nhẹ trong viên ngọc chuyển ngữ, không phải saphire kim cương thì cũng tầm mã não (có những chỗ thực sự rất rất ...ok):

- Thủy lực (trang 139) - tôi nghĩ "thủy lợi" mới đúng, vì trước sau đều nói tới việc tưới tiêu đất đai, chứ không hề dính dáng tới lực nào ở đây cả.

- Massimo GiỏiGiắn - cái này thì tùy tâm dịch giả và biên tập thôi, nhưng tôi quen với từ giỏi giang hơn :D Hay là vì đằng nào nàng Viola cũng chê cái tên này Cosimo đặt cho con chó là xấu xí nên cho xấu luôn thể? :))

- Cõi nát bàn (trang 166) - không biết là typo nhầm hay cố ý? Nếu cố ý thì hơi lạ vì chỗ này không buồn cười đến thế :D

- Kỵ binh nhẹ (trang 331) - Tôi đồ là nên dùng "khinh kỵ" chứ thế kia nghe nó sao sao ấy, không... chuyên nghiệp.

Ngày mai là thứ 06 ngày 07 tháng 08 năm 09

Đặc biệt thế thôi rồi cũng chẳng để làm gì :)

Bro'

2009-08-03T10:36:00.011+07:00

1. 1. Căn nhà có hai tầng. Có vẻ như tôi vẫn thích đứng ở trên cửa sổ tầng 2 bên mặt quay ra khoảnh sân nhỏ nhìn xuống cổng lớn trước nhà. Cổng lớn quay ra đường. Con đường sau cổng to nhỏ thế nào, có gần ngã tư không, có cây sấu thân to rụng đầy hoa mùa thu thơm thơm hay cây sưa nở trắng xóa cả tháng tư trong có một ngày hay không, tôi không biết. Tôi không có ấn tượng gì với cái sân cả. Chẳng rõ nền bằng đất, hay xi-măng, hay trải cỏ. Không biết có cái xích đu nào không. Tôi muốn nó có cây táo và cây hồng xiêm, hai cái cây lớn hơn tuổi tôi, đã thi nhau nổi rễ lên làm sân gạch khấp khểnh, chẳng đi giày cao tôi cũng vấp. Tôi vốn đã hay bị vấp. Có lẽ tai trong bị sao đó. Nhưng cái sân hình như không có cả cây lẫn cỏ.

Tôi đứng ở trên cửa sổ tầng hai nhìn xuống. Cả phía đó là tường kính. Tôi không nhìn thấy gì phía ngoài cổng, nhưng người ở ngoài sẽ thấy tôi từ đầu tới chân. Lúc này tôi chưa đọc blog của qt nên tôi chưa cho gọi lại dục vọng được không mặc gì đi lại loăng quăng trong nhà luôn bị tôi xua đuổi. Lúc này tôi đang đứng bên cửa cố nhìn vào chỗ không nhìn thấy gì. Em trai tôi sáu tuổi. Nó bé tí teo nên tôi không thể biết nếu nó muốn trốn vào đâu, Nhưng tầng hai này chỉ có một phòng. Bé. Và không đồ đạc. Sàn nhà ánh lên đen bóng màu gỗ lim mòn vẹt do người đi lại nhiều. Em trai mặc áo sơ mi trắng ngắn tay và quần soóc xanh đen ngồi trên sàn cách tôi ba hay bốn bước chân. Mặt nó buồn thiu nước mắt lưng lửng, như hai lát bánh mì kẹp thịt hun khói bị nước cà chua trong nhân ngấm ra làm mềm oặt được mẹ (hay là tôi nhỉ?) gói vào túi để sẵn trong cặp nó. Tôi nhớ là tôi đã hứa đi cùng nhưng không biết vì sao lại cứ đứng đấy, nhìn ra ngoài, hình như là chờ xe bus đến, rồi lại nhìn nó. Tôi ngồi xuống bên cạnh, nói chuyện như với một người chững chạc đang đấu tranh tư tưởng ghê gớm. Tôi muốn nó hiểu đi học lớp một không phải là cực hình. Nó sẽ có bạn mới, nó sẽ ngồi cạnh một bạn gái tóc thắt bím và má bánh đúc chẳng hạn, ra vẻ ngay ngắn nhìn lên bảng nhưng thực ra là đang nghĩ cách tặng hàng xóm cục tẩy xanh lơ nó thích nhất để con bé cho nó cầm tay dung dăng dung dẻ lúc tan trường. Nó sẽ là đứa dũng cảm quân tử nghĩa hiệp, bênh bạn yếu và đấm tím mắt thằng nào láo lếu dám lục lâm thảo khấu bắt nạt ra oai, và đặc biệt thằng nào chọc con bé thắt bím. Như thế con bé sẽ hôn má nó để đội ơn. Nó đẹp trai rắn rỏi phong trần chứ không búng ra sữa tròn quay hoặc dặt dẹo ẻo lả ốm o. Nó hỏi tôi chị có tới đón em không có lén lút đứng ngoài nhìn nó dõng dạc phát biểu cả lớp nhìn lên ngưỡng vọng mà thầm tự hào có dắt nó đi chơi ăn kem hoặc đánh điện tử mario cùng khi nào có điểm tốt.

Rồi chuông cửa kính koong kính koong. Tôi buộc dây giầy lại cho nó, rồi cầm cặp với bi-đông nước bước theo sau. Nó lao xuống tới lưng chừng cầu thang phía dưới hướng ra cổng thì dừng lại. Chuông cứ kêu liên hồi sốt ruột. Hình như xe bus tới. Phải nhanh lên. Nó đứng ì ra đấy, bấu chặt tay vịn. Ánh sáng hắt lại quá chói, tương phản mạnh với phía lưng nó quay về tôi, nuốt dần lấy các chi tiết đường viền cơ thể bé bỏng. Cái ánh sáng phía sau cánh cổng nhức nhối mắt. Tôi thì cứ đứng nhìn trân trân em trai tan dần vào đó.

Chuông vẫn cứ giục. Tôi kèm nhèm ú ớ đầu bù tóc rối ra mở cửa. Bố về. Đồng hồ chỉ 6.30. Nghĩa là sao nhỉ? Thằng em tôi hôm nay đi tựu trường đây mà. Nó học đâu tận Mỹ Đình. Trường cấp 3 Việt -Úc mới to đẹp lắm, tôi chưa được nhìn tận mắt. Xe bus sẽ qua đón hàng sáng thế này. Bố tôi vừa đưa nó ra xe. Mẹ tôi chậm trễ như vẫn thế nên xuống tới nơi thì xe đã đi rồi, không kịp nhìn con giai lên đường. Tôi thì vừa nằm mơ thấy nó đi học lớp 1.

10 năm trước sự thể không như thế kia. Nhà tôi cũng không giống thế (một tí nào). Em tôi có thể đã thế, nhưng nhìn nó bây giờ tôi không ngờ. Giống như thằng cu lớp 1 em tôi bị đánh tráo lúc tôi lơ là quay mặt khỏi, như là em trai trong mơ của tôi bị ánh sáng lóa mắt nuốt đi mất rồi. Mà tôi sống với nó suốt đấy chứ, vẫn cứ lạ lẫm thế nào. Nó chào ai cũng lí nhí tôi phải tăng volume bằng một cái lườm cháy mặt kêu xèo xèo. Nó nghiện video game chém giết cười sằng sặc nên bị hãm chỉ được mở máy cho chơi 2 tiếng/ngày, thế là nó tìm cách phá code máy tính. Bố mẹ tôi lại khóa cửa phòng, nó tìm cách trèo qua ban công cách mặt đất 60m đột nhập vào, ngu ngốc. Nó không thích đọc. Nó đỗ vào cả 2 trường đều thừa điểm nhưng không phân biệt được quả cóc với quả sấu. Tôi hỏi ở trường có được học về hiếu lễ, về sự và cách quan tâm tới người lạ và quen không, nó bảo có sơ sơ và không nhớ gì. Liệu nó có biết đỡ người già qua đường bao giờ? Nó ỷ lại và ích kỷ, ơ hờ dửng dưng... Nó có cả những đặc điểm tôi ghét nhất ở một thằng đàn ông.

Mea culpa! Tôi không tốt đẹp như trong giấc mơ nó lớp 1 kia, thủ thỉ và săn sóc ấu yếm. Hồi ấy tôi mải mê tuổi 17 bỏ quên nó lủi thủi chơi một mình. Bây giờ tôi có thể gấp quần áo cho bạn tôi nhưng chỉ đay nghiến gào thét khi thấy tủ quần áo nó lộn tùng phèo. Tôi trút những cơn dằn dỗi bực tức ở đẩu đâu lôi về nhà khi nó ăn uống hậu đậu rơi vãi. Tôi áp đặt quan điểm về gentleman và ước ao nhào nặn nó thành ít nhất thì cũng phải là một cool guy (theo định nghĩa của tôi) để mà tôi có thể vênh vang tự hào em tôi đấy. Tôi muốn nó không chải chuốt nhưng mà gọn gàng khỏe khoắn, không kiểu cách hãnh tiến nhưng mà lịch lãm phong lưu, không phô trương học thức nhưng mà hiểu biết thực lực, và đặc biệt nhân nghĩa lễ trí tín là phải đủ. Tôi đồ rằng nó không hiểu nghĩa của những từ này.

Tôi bị sao nhỉ? Bạn tôi bảo nó có phải con tôi đâu. Đúng. Tôi không có trách nhiệm với tính cách hay năng lực hay tương lai nó. Nhưng nhìn vào nó tôi hoang mang về một sản phẩm của gia đình, nhà trường và xã hội đồng thời là tương lai của xứ này. Tôi hoảng hốt không tìm ra nguyên nhân và không biết phải làm gì.

Làm gì khi mà tôi, là tôi, chị nó, đôi khi căm ghét một cách không cố ý?

Chỉ biết để cho lương tâm gặm nhấm tôi lỗ chỗ nhay đi nhay lại bứt rứt.

Tôi muốn banh cái chỗ bứt rứt ấy ra để ngó vào xem cái sự ghét đấy có thật không, hay chỉ là một tức tối sưng tấy do kỳ vọng không được đáp ứng.

Bố mẹ tôi ngồi kiên nhẫn đợi nó qua tuổi dậy thì. Tôi thì như con qủy nhảy chồm chồm giận dữ nóng nảy.

Hôm qua con quỷ trong vai thiên thần đưa nó đi chơi và sắm đồ cho nó. Đến tối nó sẵng với bố tôi lại muốn gào thét thoát ra.

2. 2. Có blog đọc ngưỡng vọng như học trò khoanh tay nuốt từng lời thày, có blog hút vào như mê cung từ ngữ ký tự lắt léo muốn khám phá cho ra, có blog đọc như thấy đang ngồi ngoài sân cho mẹ chải tóc, còn nhà một bạn mới được chị So giới thiệu này thì vào đọc thấy như sướng lúc thẩm du.

Cuối tuần

2009-07-31T20:07:00.008+07:00

1. Philip K. Dick.

Trong tay có quyển Ce que disent les morts (dịch từ What the dead men say trong Worlds of Tomorrow), Folio giá 2 euros, mỏng dính du lịch. Thế nhưng mà cứ cầm lên đặt xuống mấy lần khinh khi không đọc. Hôm qua mới lọ mọ ngồi xem mải miết Minority Report tử tế từ đầu chí cuối, chí cả đĩa bonus Making the movie đê mê phê tới tận 4h sáng, phát hiện ra Philip K. Dick từ đây.

Chuyện là trong khi đóng phim hình như là Eyes wide shut (Stanley Kubrick), Tom Cruise đọc được Minority Report thích quá bèn giới thiệu với Steven Spielberg. 3 năm sau họ cùng nhau làm phim này.

Có một nước Tây Âu nào đó trong luật có kiểu tư duy thế này: bạn có tội cho tới khi bạn chứng minh được mình vô tội.

Còn Minority Report thì đặt ra câu hỏi: What would you do if you were accused of a murder, you had not committed... yet? Câu chuyện diễn ra năm 2054 khi các pre-cogs có thể tiên tri rằng kẻ nào sắp giết ai, và thế là đội precrime lao tới ngăn chặn và nhốt lại những kẻ sẽ giết người trong tương lai kia với đầy đủ bộ lệ dụng cụ tối tân mà các filmmaker đồ rằng sẽ có thật trong nửa thế kỷ tới.

Trong phim Spielberg vinh danh các nhà làm phim noir trong những năm 1930, 1940 trong bối cảnh tương lai, bằng màu sắc, và phong cách rất noir. Bản thân truyện của Philip K Dick đã đầy chất uncertainty rồi, thêm cách kể của đạo diễn nữa đâm ra một đứa chẳng thích thú mấy sci-fi như mình cũng bị hút chặt vào liền tù tì.

Một ví dụ (không liên quan) về những chi tiết bé tí xíu xiu rất thích ở những nhà làm phim to đùng như thế này: Trong khi anh Tom Cruise đẹp trai nhiệt tình được đồng nghiệp khen ngất giời mỗi tội diễn vô cảm trong vai Anderton miết mải tìm cách chứng minh là mình vô can, Collin Farrell trong vai Danny Witer rượt theo truy lùng có hỏi đồng sự Chúng mình còn bao lâu nhỉ? (nghĩa là bao lâu cho tới khi Anderton phạm tội như tiên đoán), câu trả lời là 51 phút 28 giây: đây cũng chính là thời gian còn lại của bộ phim tính cho tới lúc credits phim chạy ra.

Luyên thuyên một hồi mới nhớ ra là muốn nói đến Philip K Dick. Bác này mãi tới khi chết rồi mới danh nổi như cồn, truyện lũ lượt được đưa lên thành phim: Blade runner, Total recall, Paycheck, Next và nữa nữa. Cả đời bác lấy và bỏ tầm 5 cô vợ, ra vào bệnh viện liên tục, phụ thuộc thuốc thang, chứng paranoia và có toan tự tử. Mình không mấy mặn mà với sci-fi đặc biệt là trong văn học, vì cái sự có liên quan gì tới tôi đâu, vì cái sự không chạm được sờ mó được của nó, vì cái cảm giác vô vị luẩn quẩn. Mà đúng thật là có mấy sci-fi làm cho khóc nức hoặc cười chí lí đâu?!

Thế mà lần này thì mê muội Minority Report và yêu thích cả bác nhà văn (kiêm nhà thơ) lẫn bác đạo diễn ra mặt vì sci-fi của các bác rất xã hội và rất con người.

Một vài phim sci-fi không thể không thích thú:

Các phim sci-fi của Kubrick, Brazil (terry Guilliam), 12 Monkeys (lại Terry Guilliam), E.T. (Spielberg), A.I. (Spielberg), Prestige (Christopher Nolan ), Star Trek (J.J. Abrams), Wall.E (Andrew Stanton), The Matrix (Wachowski), Children of Men (Alfonso Cuarón), ... and many more...

2. Philippe Claudel

Le rapport de Brodeck của bác xuất bản từ tận năm 2007, review có vẻ hay ho mà giờ mới nghe tới do lang thang vớ được giới thiệu bản dịch tiếng Anh (hơi) mới ra: Brodeck's Report.

Lại một tác phẩm về sự uncertaincy, xuyên suốt "bản báo cáo" về kẻ sống sót từ trại tập trung Nazi.

3. Cuối tuần nên đóng cửa đọc sách xem phim chăng?